Ο επιτοίχιος τάπης του Bayeux

Τελευταία οι Άγγλοι ζουν τις δικές τους "μέρες Οδύσσειας", σαν αυτές που ζήσαμε το καλοκαίρι. Στο Βρετανικό Μουσείο εκτίθεται η ταπισερί του Bayeux, δανεική από τη Γαλλία. Τα εισιτήρια είναι προπωλημένα για μήνες. Στο μεγάλο αυτό κέντημα τοίχου παριστάνεται πώς οι Νορμανδοί κατέκτησαν την Αγγλία. Πώς αισθάνονται άραγε οι Άγγλοι γι' αυτό και πώς οι δανειστές Γάλλοι; Ας αρχίσω με ένα περιστατικό που μου συνέβη πριν καμιά εικοσαριά χρόνια.

Είχα επισκεφθεί την έκθεση των βασιλικών κοσμημάτων στον Πύργο του Λονδίνου. Ανάμεσά τους ήταν το στέμμα του Αγίου Εδουάρδου (St Edward's crown) ή του Εδουάρδου του Εξομολογητή, το οποίο στη συνέχεια φόρεσε ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής. Στην ταμπέλα δίπλα στο στέμμα αναφερόταν ως William the Conqueror. Στον άσχετο από ιστορία της Αγγλίας η αναφορά αυτή φαινόταν προφανώς τιμητική, το φορούσε κάποιος βασιλιάς κατακτητής. Πίσω μου όμως μια παρέα γάλλων γελούσε, έλεγαν πως είναι ο δικός τους Guillaume le Conquérant, αυτός που είχε κατακτήσει την Αγγλία, συμπληρώνοντας πως η ταμπέλα ήταν παραπλανητική.

Άγγλοι και Γάλλοι είναι διαχρονικά σε μια σχέση αγάπης-μίσους. Από την εποχή του Γουλιέλμου ως τα μέσα του 14ου αιώνα η αριστοκρατία της Αγγλίας, νορμανδικής καταγωγής (όπου η Νορμανδία είναι περιοχή της βόρειας Γαλλίας), μιλούσε γαλλικά, μια γλώσσα που δεν ήταν κατανοητή από τον αγγλοσαξονικό πληθυσμό. Ο ένδοξος βασιλιάς της Αγγλίας Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος (επίσης γενναίος σταυροφόρος, αλλά και κατακτητής της Κύπρου), είναι αμφίβολο αν μπορούσε να συνεννοηθεί με το λαό του στα αγγλικά. Η αντιθετική σχέση μεταξύ λαού και αριστοκρατίας είχε και εθνικό υπόβαθρο, αλλά συχνά ήταν μπλεγμένη. Ο μυθικός Ρομπέν των Δασών, φίλος και υπερασπιστής του Ριχάρδου, ήταν εχθρός των καταπιεστών νορμανδών, ηγέτης ομάδας αγγλο-σαξόνων, αλλά μάλλον νορμανδός κι ο ίδιος. Ο εκατονταετής πόλεμος (1337-1453) μεταξύ Άγγλων και Γάλλων συνέβαλε στο να φύγει από τη μόδα η χρήση της γαλλικής στα ανώτερα στρώματα. Βέβαια η καταγωγή των βασιλέων της Αγγλίας καθόλου δεν τους εμπόδισε να εισβάλουν στη Γαλλία (όπου συνέβησαν και τα της Ιωάννας της Λωραίνης). Εξ άλλου οι πόλεμοι τότε ήταν κυρίως μεταξύ ηγεμόνων. 

Το γλωσσικό ζήτημα στην Αγγλία ξεκαθαρίστηκε επίσημα τον 14ο αιώνα, αφενός με μια απόφαση για χρήση της αγγλικής στα δικαστήρια (Pleading in English Act) το 1362, αφετέρου με την υιοθεσία της αγγλικής (στην μορφή του Chancery standard) από τη διοίκηση πενήντα χρόνια αργότερα, από τον βασιλιά Εδουάρδο τον 5ο.

Όμως Άγγλοι και Γάλλοι είναι διαχρονικά επίσης σε μια σχέση ανάμιξης. Άγγλοι, Γάλλοι και Γερμανοί έχουν κοινή καταγωγή, προέρχονται από γερμανικά φύλα. Με την αποχώρηση των ρωμαίων τον 5ο αιώνα από τη Βρετανία γερμανικά φύλα (Άγγλοι, Σάξονες και Γιούτες)  μετακινήθηκαν βόρεια περνώντας τη Μάγχη. Δημιούργησαν μια σειρά από βασίλεια μέχρι τον 11ο αιώνα, με τελευταίο βασιλιά τον Harold Godwinson, ο οποίος σκοτώθηκε το 1066 στη μάχη του Hastings ενάντια στον Γουλιέλμο τον Κατακτητή.

Οι Νορμανδοί προέρχονται από την ανάμιξη των Βίκινγκς με Φράγκους μετά το 911, οπότε απέκτησαν μια πιο ειρηνική σχέση. Οι Βίκινγκς προέρχονται από βόρειες γερμανικές φυλές. Οι Φράγκοι προέρχονται από δυτικές γερμανικές φυλές που αναμίχθηκαν με λατινόφωνους πληθυσμούς, Γαλάτες, δηλαδή Κέλτες. Ωστόσο οι Κέλτες δεν είναι γερμανικό φύλο, παρ' όλο που όλοι είναι ινδο-ευρωπαϊκής καταγωγής. Οι Νορμανδοί λοιπόν είναι Βίκινγκς που εγκαθιστώμενοι στη βόρεια Γαλλία απορρόφησαν φράγκικη κουλτούρα και γλώσσα.

Για να γίνει όμως ακόμη πιο μπλεγμένη η εικόνα της ανάμιξης των πληθυσμών, κέλτικες φυλές κατοικούσαν στην Αγγλία πριν της είσοδο των γερμανικών φύλων τον 5ο αιώνα. Άλλοι απορροφήθηκαν, άλλοι πήγαν δυτικά στην (κέλτικη) Ουαλία και κάποιοι έφυγαν προς τη Νορμανδία. Επίσης Κέλτες είναι οι σκωτσέζοι.

Μετά την νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας (1066 και εξής) οι αγγλοσάξονες αριστοκράτες σαρώθηκαν από το τοπίο (όπως στο Game of Thrones), παρά την αρχική προσπάθεια του Γουλιέλμου να κρατήσει λίγους που έδειξαν υπακοή. Κάποιοι αναζήτησαν καταφύγιο βόρεια και ενσωματώθηκαν στη σκωτσέζικη αριστοκρατία, κάποιοι πήγαν στη Σκανδιναβία, ενώ μερικοί πήγαν μακριά ως το Βυζάντιο (και ενσωματώθηκαν με άλλους βόρειους στα τάγματα των Βαράγγων).

Η ταπισερί του Bayeux λοιπόν εικονογραφεί τη μάχη του Hastings τον Οκτώβριο του 1066 και τα γεγονότα που προηγήθηκαν αυτής για μια διετία: Ο Εδουάρδος ο Εξομολογητής στέλνει σε αποστολή στη Νορμανδία τον Harold Godwinson, αλλά αυτός ατυχεί στο ταξίδι, πιάνεται αιχμάλωτος και σώζεται από τον Γουλιέλμο. Παίρνουν μαζί μέρος σε τοπικές επιχειρήσεις και δένονται με όρκο, ο οποίος σύμφωνα με τους νορμανδούς δένει τον Harold να στηρίξει ως διάδοχο στον αγγλικό θρόνο τον Γουλιέλμο. Στη συνέχεια ο Εδουάρδος πεθαίνει και βασιλιάς στέφεται ο Harold. Λίγους μήνες αργότερα εμφανίζεται ο κομήτης του Halley, ως κακός οιωνός. Στη συνέχεια ο Γουλιέλμος μαθαίνει τη στέψη του Harold και ετοιμάζεται να εισβάλει στην Αγγλία. Η κρίσιμη μάχη γίνεται στο Hastings, όπου ο Harold σκοτώνεται από ένα βέλος που τον βρίσκει κατακέφαλα. Με τη μάχη τελειώνει η ταπισερί, αλλά θεωρείται ότι λείπει ένα κομμάτι που καταλήγει στη στέψη του Γουλιέλμου.

Tο στέμμα που αναφέρθηκε παραπάνω εμφανίζεται εφτά φορές στην ταπισερί, τρεις φορές με τον Edward, μια φορά όταν προσφέρεται στον Harold και τρεις φορές με τον Harold. Πιθανότατα εμφανιζόταν κι άλλες φορές καταλήγοντας στο κεφάλι του Γουλιέλμου.

Ένα έκθεμα μετατρέπεται σε σπουδαίο κοινωνικό γεγονός στο Λονδίνο. Να δούμε πώς θα σχολιαστεί τοπικά...