Blog in Fog (II)

Το δίλημμα του φυλακισμένου είναι πασίγνωστο στη θεωρία παιγνίων. Όποιος το ξέρει μπορεί να πάει κατ’ ευθείαν παρακάτω, αλλά το γράφω για όποιον δεν το ξέρει. Δυο φυλακισμένοι για την ίδια υπόθεση πρέπει να απαντήσουν, καθένας χωριστά, σε μια προσφορά του εισαγγελέα. Να ομολογήσει και να καταδώσει τον άλλον ή όχι; Αν ομολογήσει σε αντάλλαγμα για τη συνεργασία του αφεθεί ελεύθερος, ενώ ο άλλος θα πάρει ποινή φυλάκισης τριών ετών. Αν δεν ομολογήσει κανένας, θα πάρουν από ένα χρόνο. Αν ομολογήσουν και οι δύο, θα φυλακιστούν από δυο χρόνια (γιατί ο εισαγγελέας θα έχει στοιχεία και για τους δύο, αλλά θα τους αναγνωρίσει το ελαφρυντικό της ομολογίας. Αν υποθέσουμε πως και οι δύο είναι μαθηματικά μυαλά, αλλά δεν έχουν καμμιά εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλον, θα σκεφτούν ως εξής, ο καθένας χωριστά εννοείται: «Αν ο άλλος ομολογήσει, θα φάω την πιο βαριά ποινή, εκτός αν ομολογήσω κι εγώ. Αν πάλι ο άλλος δεν ομολογήσει, εγώ καλύτερα να ομολογήσω και να βγω αμέσως. Επομένως σε όλες τις περιπτώ...

Η ιστορία που θα πω είναι αληθινή, όσο μπορεί να είναι αληθινή μια ιστορία που ήξερε πολύς κόσμος και που έγραψαν οι εφημερίδες της εποχής κι όσο μπορεί να την έχω καταλάβει σωστά. Τον πρωταγωνιστή της όμως θα τον βαφτίσω μ’ ένα ψευδώνυμο, ας πούμε για να μη του χαλάσω την υστεροφημία, εξ άλλου το νόημα έχει σημασία κι όχι το κουτσομπολιό. Λίγα χρόνια μετά τη μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών πολλοί μικρασιάτες ζητούν την τύχη τους, ή απλώς προσπαθούν να επιβιώσουν, στη μαμά Ελλάδα. Ανάμεσά τους πολλοί είναι άνθρωποι έξυπνοι, μορφωμένοι, κοσμοπολίτες, σίγουρα πιο άξιοι απ’ το μέσο όρο που βρίσκουν μπροστά τους, όσο κι αν αυτός ο μέσος όρος τους θεωρεί συχνά κακομοίρηδες και τουρκόσπορους. Θέλουν να δείξουν στο νέο τους περιβάλλον ότι κι εκεί μπορούν μια χαρά να διακριθούν, με τους τρόπους τους, με τις ξένες γλώσσες τους, με την παιδεία τους, με τις εμπειρίες τους. Τον κύριο Σ τον έριξε η τύχη σ’ ένα φτωχό νησί. Ήρθε με τα ρούχα που φορούσε, ...

Το κείμενο αυτό δίνει διαδικτυακούς συνδέσμους για χάρτες της Σάμου της περιόδου 1400-1850. Χάρτες στον καιρό της άλωσης της Πόλης, δηλ. του 15ου αιώνα: Cristoforo Buondelmonti , Liber Insularum, 1420: (α) Χειρόγραφο Mουσείου Greenwich , χειρόγραφο Bιβλιοθήκης Düsseldorf , χειρόγραφο Γενναδείου Βιβλιοθήκης (β) έκδοση Λειψίας 1824 στα λατινικά, (γ) έκδοση Παρισιού 1897 στα ελληνικά και γαλλικά.  Bartolommeo Zamberti ή dalli Sonetti, Isolario, 1485: (α) Στο Ίδρυμα Σύλβιας Ιωάννου , βλ. σελίδα 87, (β) στο Ναυτικό Μουσείο Greenwich .  Χάρτες του 16ου αιώνα: Piri Reis , Kitab-ı Bahriye , 1521: Στο blog SurprisedByTime .  Benedetto Bordone , Isolario, 1528: Στο google books .  Giovanni Francesco Camocio, 1571: Στην Κρατική Βαυαρική Βιβλιοθήκη (Bayerische Staatsbibliothek).  Antonio da Millo , Isolario et Portolano de tuto el Mare Mediterraneo (νησολόγιο και πορτολάνος όλης της Μεσογείου), 1590: Στο Μουσείο Greenwich .  Giuseppe Rosaccio, Ταξί...

Είναι καιρός που θέλω να γράψω αυτό το κείμενο, είναι κάτι που νιώθω σαν υποχρέωση, κυρίως απέναντι σε όσους νομίζουν ότι έχουμε φτάσει κοντά σε κάτι που είναι ο πάτος του βαρελιού. Λέω λοιπόν, για να διευκολύνω αυτούς που βαριούνται να διαβάσουν παρακάτω, ότι υπάρχει δίπλα μας κόσμος παρόμοιος με μας, ίσως και πολύ καλύτερος, που δεν έχουμε ιδέα τι έχει τραβήξει και τι τραβάει, όντας μέσα στην καταναλωτική μας μακαριότητα, τη δημιουργημένη με άφθονα δανεικά. Κάποιοι μάλιστα απ' αυτούς είναι δανειστές μας, παρά το ότι ανήκουν στους μη έχοντες. Στον κόσμο αυτόν μπορούμε άνετα να προσγειωθούμε ανώμαλα αν συνεχίσουμε μέσα στην επιπολαιότητά μας. Στις αρχές της δεκαετίας του '90 είχα την "τύχη" να βρεθώ στο Βελιγράδι, σε καιρούς δύσκολους. Δεν ξέρω τι μπορεί να είναι η ευρύτερη Σερβία, αλλά το Βελιγράδι είναι μια ευρωπαϊκή πόλη, με κτήρια κεντροευρωπαϊκής αντίληψης, που πολύ λίγη σχέση έχουν με την αθηναϊκή "πολυχρωμία". Οι άνθρωποι ήταν είναι πολύ πιο κοντά ...

Ανάμεσα στο 1400 και στο 1700 έγιναν της μόδας βιβλία με χάρτες νησιών του Αιγαίου. Ίσως έφταιγε η γοητεία της ανατολής, ίσως το όνειρο τόπων μακρινών κι εξωτικών. Τα "νησολόγια" δείχνουν χάρτες που δε δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην ακρίβεια των τοποθεσιών και των ακτογραμμών, οπότε απευθύνονται λιγότερο σε ναυτικούς και πιο πολύ σε ρομαντικούς αριστοκράτες. Η ιταλική λέξη "isolario" παραπέμπει όχι μόνο στην "isola" (νησί), αλλά και στη μοναξιά (solitudine) ή την απομόνωση (isolamento), λέξεις που έτσι κι αλλιώς συγγενεύουν ετυμολογικά. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι καλό για μελαγχολικούς ταξιδιώτες της πολυθρόνας . Το πρότυπο όλων αυτών κατά πάσα πιθανότητα είναι το " Liber Insularum Archipelagi ", το βιβλίο των νήσων του Αρχιπελάγους (δηλαδή του Αιγαίου), που είχε όμως διαφορετικό σκοπό, κάτι ίσως ανάμεσα σε τουρισμό, μελέτη αρχαιοτήτων και κρατική συλλογή πληροφοριών.  Γράφτηκε λίγο πριν την άλωση από τον φλωρεντινό ιερωμένο Cristoforo  Buondelmo...

Χρησιμοποιούσα και χρησιμοποιώ τις δημόσιες συγκοινωνίες από άποψη. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι ένα είδος μαζοχισμού, στην κατάσταση που βρίσκονται. Θυμάμαι τον καιρό που ήταν ιδιωτικά τα λεωφορεία. Ήμουν φοιτητής κι επέστρεφα ένα βράδυ σπίτι. Η στάση μου ήταν σχεδόν στο τέλος της γραμμής. Κάποια στιγμή έμεινα σχεδόν μόνος, στο λεωφορείο ήταν μόνο ο οδηγός κι ένας παχύς εξηντάρης κύριος. Γυρνάει ο οδηγός και μου λέει: "Θα σας πείραζε να πάμε πρώτα στο σπίτι του τον κύριο κι ύστερα να συνεχίσουμε το δρομολόγιο;" Του είπα "όχι", αφενός για να μη του χαλάσω την καρδιά κι αφετέρου για να δω τι θα συνέβαινε. Ίσως και γιατί υπέθεσα ότι η ερώτηση ήταν ρητορική, για τα μάτια που λένε. Κάναμε λοιπόν μια παράκαμψη, που πήρε κανένα τέταρτο παραπάνω. Ο προνομιακός επιβάτης, για χάρη του οποίου το λεωφορείο μπορούσε να γίνει ταξί, ήταν ο ιδιοκτήτης του. Ήταν μια εποχή που τα λεωφορεία ήταν σε άθλια κατάσταση, αγκομαχούσαν στις ανηφόρες, ειδικά τα Scania, και παρακαλού...

Κάθε κοινωνία έχει τους ηγέτες που της αντιστοιχούν. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει μεταξύ άλλων ότι οι κανόνες που κάνουν την κοινωνία να λειτουργεί δημιουργούν τους νόμους άνωσης, που καθορίζουν ποιοι θα βρεθούν πιο ψηλά στην ιεραρχία. Αν η συναλλαγή είναι βασικός κανόνας, είναι φυσικό να περιμένουμε ότι θα ανέβουν οι πρωταθλητές της συναλλαγής (οι φελλοί επιπλέουν). Μερικοί ίσως μπουν στον πειρασμό να ελέγξουν την πιθανότητα να βελτιστοποιείται μια κοινωνία από τέτοιους μηχανισμούς, π.χ. να μεγιστοποιείται κάποιου είδους μέτρο χρησιμότητας όταν όλοι παίρνουν κατά το δυνατό αυτό που θέλουν. Παρόμοια δεν είναι και η άποψη για την υποτιθέμενη αυτορρυθμιζόμενη αγορά; Ευτυχώς ήρθε η θεωρία παιγνίων να δώσει κάμποσα αντιπαραδείγματα. Ωστόσο ακόμη κι αν θεωρητικά έχουμε λόγους να καταλαβαίνουμε ότι η συναλλαγή δεν είναι ό,τι καλύτερο, μπορούμε για ιστορικούς λόγους, απ' αυτό που λέμε κεκτημένη ταχύτητα (« you cannot teach an old dog new tricks »), να συνεχίζουμε ...