Blog in Fog (II)

Το άλογο του Τορίνου

2012-01-06T09:12:00.000-08:00

Το άλογο του Τορίνου, του Μπέλα Ταρ, είναι μια ουγγαρέζικη ταινίατου 2011 που πήρε την αργυρή άρκτο του φεστιβάλ του Βερολίνου. Στην εισαγωγήτης ταινίας, καθώς και σ’ όλες τις κριτικές που διάβασα, αναφέρεται μια ιστορίασχετική με το Νίτσε, ότι υπερασπίστηκε ένα άλογο που μαστιγωνόταν απ’ τοαφεντικό του. Ότι «όλοι» ξέρουν τι συνέβη με τον Νίτσε (κλείστηκε σεψυχιατρείο), αλλά ουδείς έμαθε για το άλογο κι αυτό είναι το μυστήριο πουκαλείται να ξεδιαλύνει η ταινία. Εννοείται ότι όλα τα υποζύγια έχουν λίγο ωςπολύ κοινή μοίρα, ζουν ως τότε που είναι χρήσιμα, στη συνέχεια οδηγούνται στοθάνατο («σκοτώνουν τ’ άλογα όταν γεράσουν»). Με την έννοια αυτή ουδείςαναρωτήθηκε ως τώρα για το άλογο και δικαίως. Καμμιά φορά βέβαια τυχαίνει ναεπιφυλάσσει η τύχη στο άλογο μια τύχη περισσότερο flamboyant, θεαματική, όπως για παράδειγμασ’ εκείνο το άλογο που έπεσε απ’ τον ουρανό πάνω σ’ ένα μπαρ στην Άνδρο. Άκουσαότι για να το ξεφορτωθούν το παράτησαν κοντά σ’ ένα γκρεμό, όπου κάποια στιγμήθα άφηνε την τελευταία του πνοή ήσυχα, εκείνο όμως προτίμησε να γκρεμιστεί,ίσως ονειρεύτηκε πως είχε αναβάτη το Λέοντα Σγουρό που αυτοκτόνησε έφιππος απ’τον Ακροκόρινθο.

Κρίνοντας απ’ το καστ της ταινίας που αποτελείται απόΟύγγρους, υποθέτω ότι γυρίστηκε στην Ουγγαρία. Σε κάθε περίπτωση το τοπίο δενθυμίζει καθόλου ειδικά το Τορίνο, αλλά αυτό είναι μάλλον άνευ σημασίας. Είναιμια ανεμοδαρμένη εξοχή, που φιλοξενεί ένα πετρόχτιστο αγροτόσπιτο οπουδήποτε,ακόμη και στην Ελλάδα του τέλους του δέκατου ένατου ή των αρχών του εικοστούαιώνα. Εξ άλλου κι ο σκηνοθέτης κάπου εκεί τοποθετεί την ταινία του, γύρω στο1890. Η οικιακή τεχνολογία ή τα ρούχα των ηρώων είναι εξίσου ισοπεδωτικά σ’αυτό το θέμα. Ο δημιουργός δεν ενδιαφέρεται να δώσει στοιχεία για το πού και το πώς της ταινίας, τον ενδιαφέρουν τα βασικά, ένα σπίτι, μια αποθήκη, ένα πηγάδι, ένα άλογο, δυο άνθρωποι, μερικοί ακόμη επισκέπτες, όλα τ' άλλα θα ήταν άσχετες λεπτομέρειες. Είναι όπως οι ζωγραφιές που κάνουν τα μικρά παιδιά, ένα σπίτι αποτελείται από μια πόρτα, δυο παράθυρα, μια στέγη, το πολύ μια καμινάδα. Όλα τα σπίτια είναι λίγο ως πολύ ίδια.Όλα τα στοιχεία αυτού του βασικού σπιτιού της ταινίας είναι "λειτουργικά", έχουν τη σημασία τους μέσα στην ταινία, είναι γρανάζια του μεγάλου μηχανισμού της ζωής.
Στην πρώτη σκηνή το άλογο οδηγεί το κάρο προς το κτήμα, που δενείναι καν κτήμα γιατί δεν έχει ίχνος καλλιέργειας, αποτελείται από ένα σπίτι,ένα σταύλο κι ένα πηγάδι. Ο αμαξάς είναι ένας ασπρομάλλης, μένει με την κόρητου. Κάθε πρωί τον ντύνει, εκείνος πίνει ένα δυο ποτήρια οινόπνευμα καικανονικά θα πήγαινε στη δουλειά αν το άλογο δεν είχε γίνει απρόθυμο κιεξασθενημένο. Το μεσημέρι τρώνε πατάτες βραστές, κάθε φορά το ίδιο κιαπαράλλαχτο φτωχικό μενού. Ο αέρας φυσάει δαιμονισμένα, ανεμίζει τα φύλλα και ταρούχα της κόρης που κάθε μέρα σηκώνει δυο κουβάδες νερό απ’ το πηγάδι. Λιγοστοίεπισκέπτες εμφανίζονται. Ο ένας είναι κάποιος που αγοράζει λίγο απ’ τοοινοπνευματώδες ποτό τους και τους λέει τον καημό του περί κρίσης καικαταστροφής του κόσμου, καλή ώρα. Οι άλλοι είναι μια ομάδα τσιγγάνων, που θέλεινερό απ’ το πηγάδι τους, προσπαθεί να πείσει την κόρη να τους ακολουθήσει καιτης αφήνει ένα βιβλίο φεύγοντας. Το πηγάδι ξεραίνεται, αποφασίζουν να φύγουν,όμως το άλογο δε μπορεί να τους ακολουθήσει, γυρίζουν πίσω, όλοι φαίνονταιχαμένοι και προορισμένοι να σβήσουν στο σκοτάδι.

Διάβασα κάμποσες κριτικές για το έργο, καμμιά απ’ αυτές δεμε φώτισε στο παραμικρό. Όλες μένουν στην εισαγωγή τη σχετική με το Νίτσε, πουδεν αποτελεί καν μέρος της εικονογράφησης της ταινίας. Πολλές μιλάνε για τηδυσκολία του θεατή να παρακολουθήσει μια ταινία πιο αργή κι απ’ αυτές τουΑγγελόπουλου, που όμως σε απορροφάει στην ατμόσφαιρά της τόσο που δε θέλεις νατην αφήσεις. Τελικά όμως κανείς δεν θέλησε να μας εξηγήσει τι ακριβώς προσπαθείνα μας πει η ταινία. Ξέρω, ξέρω, μια ταινία είναι τόσο πιο καλή όσο πιο πολλάερωτήματα δημιουργεί, κάτι τέτοιο είχε γράψει παλιότερα ένας κριτικός, αλλά γιαμένα που είμαι ακόμη μηχανικός αυτά είναι προφάσεις εν αμαρτίαις και «απορίαψάλτου βηξ».

Δεν έχω καταλήξει στο τι υπήρχε στο μυαλό του δημιουργού τηςταινίας. Θα πω όμως μερικές απ’ τις δικές μου αναγνώσεις.

Ανάγνωση 1: Ο Νίτσε πήγε από δω, η πραγματικότητα πήγε απόκει. Ο Νίτσε έγραψε για τον υπεράνθρωπο, η πραγματική ζωή της εποχής του γιατον πολύ κόσμο ήταν πεζότητα, φτώχεια, κακομοιριά. Ήταν περίεργο που έκλαψε για το άλογο, δε θα ήταν καλύτερα να περιμένει απ' τον αμαξά να του επιβληθεί, να δείξει δύναμη;

Ανάγνωση 2: Για να πω την αμαρτία μου, πιο πολύ στην ταινία μεμαγνήτισε, πέρα απ’ την εξαίρετη φωτογραφία, το ανθρωπολογικό μέρος. Σκέφτηκαπώς ζούσαν οι προπαππούδες κι οι προγιαγιάδες, σε τι αντίξοες συνθήκες, που τιςάλλαξε η κατά τ’ άλλα τρισκατάρατη βιομηχανική ανάπτυξη. Πώς το παράθυρο, απ’όπου αγνάντευε ίσως κι όλη μέρα όποιος δεν είχε δουλειές, σήμερα έχειαντικατασταθεί απ’ την υποκουλτούρα της τηλεόρασης, που όπως και να ‘ναιπροσφέρει πιο πολλά ερεθίσματα απ’ το σχεδόν τίποτε, ένα μόνιμο τοπίο, ακόμη κιαν αυτό είναι ρομαντικό κι αλλάζει με τις ώρες και τις εποχές. Πως μια κόρηενός φτωχού πατέρα ίσως δεν είχε στον ήλιο μοίρα. Πως κάποια μέρα όλοι κατέληγαννα βρεθούν παγωμένοι μέσα σ’ ένα καλύβι, ίσως σαπισμένοι μέχρι να τουςανακαλύψουν. Τελικά πως άλλαξε η ζωή μας ριζικά σε εκατό πάνω κάτω χρόνια.

Ανάγνωση 3: Τι είναι η ζωή, ακόμη και στην πιο πολύπλοκηέκφανσή της, ακόμη κι αν πρόκειται για τον μακαρίτη Steve Jobs (που η ζωή του έδωσε πλούτη,εξουσία, διανοητικές προκλήσεις); Μήπως είναι μια σειρά από πράξεις που εντέλει ικανοποιούν τις βασικές ανάγκες; Μια επανάληψη, μια ματαιότητα, έναςκαταναγκασμός; Το αδιαπέραστο σκοτάδι στο οποίο είμαστε όλοι καταδικασμένοικατά το Νίτσε (και πολλούς άλλους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο);

Ανάγνωση 4: Είναι η ταινία μια πρακτική άσκηση, ένα αντιπαράδειγμα, πάνω στηφιλοσοφία του Νίτσε; Αν ναι, λυπάμαι που δεν την κατάλαβα ως τέτοια, γιατί τότεκαθενός η ζωή θα ήταν μια πρακτική άσκηση πάνω σ’ ένα πλήθος φιλοσοφικώνρευμάτων, ίσως και ανακατεμένων όλων μαζί, κι αρκει να στήσουμε όλοι από μιακάμερα εν είδει realityο καθένας στο σπίτι του για να εμπεδώσουμε τη φιλοσοφία.

Ανάγνωση 5 (και πιο πιθανή): Ο σκηνοθέτης μήπως βαρέθηκε ταίδια και τα ίδια στις ταινίες, τις ίδιες υποθέσεις, τις ίδιες τεχνικές, τιςίδιες συμβάσεις, κι αποφάσισε να επιστρέψει σε μια βασική τεχνική διήγησης; Ναμας δείξει τις διαφορές μέσω της αντίθεσης με τη δική του ταινία;
Μια απάντηση στις παραπάνω ερωτήσεις ίσως τη δίνει η διαχείριση του χρόνου της ταινίας. Η συνηθισμένη διαχείριση είναι εστιασμένη στις κρίσιμες στιγμές, όπως κάνει ένα διήγημα, ένα λεπτό από δω, μερικά δευτερόλεπτα από κει, κι όλα μαζί δυο ώρες πάνω κάτω, όσο κρατάει μια ταινία. Στις εξαιρέσεις του κανόνα έχουμε δει και ταινίες που ο χρόνος είναι "πραγματικός", δυο συνεχόμενες ώρες απ' τη ζωή των ηρώων της ταινίας. Η συγκεκριμένη ταινία συμπυκνώνει πάνω κάτω μια βδομάδα στο δίωρο. Ωστόσο δε διστάζει να δίνει πραγματικό χρόνο μεγάλης διάρκειας στα κομμάτια της ιστορίας που αφηγείται. Το άλογο που σέρνει το κάρο στο δρόμο κρατάει ώρα πολλή, ίσως όχι όση ακριβώς θα ήταν η πραγματική, αλλά ικανή ώστε στο θεατή να δημιουργείται αυτή η αίσθηση της εξίσωσης του πραγματικού με το χρόνο της ταινίας. Η κόρη βγαίνει να πάρει νερό απ' το πηγάδι, όλη η πράξη γίνεται σε πραγματικό χρόνο. Δε δίνεται όμως τέτοια έμφαση σε όλες τις πράξεις, πρώτα απ' όλα γιατί οι υπόλοιπες θα μπορούσαν να θεωρηθούν απραξία, ο γέρος που κοιτάζει ώρες μέσα απ' το παράθυρο, οι δύο που κοιμούνται, η κόρη που κάθεται σε μια καρέκλα. Αυτά παραλείπονται. Τελικά όσα δείχνονται, όλα συμβάλλουν στη ζωή, το να πάρεις νερό απ' το πηγάδι, να βράσεις τις πατάτες, να φας, να ταΐσεις το άλογο, να ρίξεις ξύλα στη φωτιά, να ανάψεις τις λάμπες, να βγάλεις το κάρο και το άλογο για να πας στη δουλειά, να πουλήσεις πιοτό, να ντυθείς για να μη παγώσεις. Αυτά είν' η ζωή στην πιο ουσιώδη κι απλή της μορφή. Κι όλα κρέμονται από ένα βασικό μέσο παραγωγής, το άλογο. Όταν αυτό λείψει όλα τα υπόλοιπα γίνονται ανυπόφορα, άχρηστα, καταρρέουν σιγά σιγά σε βαθμό που ίσως δε δίνουν εναλλακτική λύση κι επέρχεται το τέλος.

Οι άδηλοι κίνδυνοι ενός παιχνιδιού

2011-11-21T22:10:00.001-08:00

Το σκάκι θεωρείται δύσκολο απ' όλους, γνώστες και μη. Όσοι δεν έχουν παίξει ποτέ εκστασιάζονται απ' την πολυπλοκότητα του τρόπου με τον οποίο κινούνται τα "κομμάτια" του. Όσοι είναι νέοι παίχτες έχουν χάσει κάμποσες, αν όχι όλες, τις παρτίδες κι έχουν μια καλή ευκαιρία να εκτιμήσουν τον γνώστη αντίπαλο. Οι πεπειραμένοι παίχτες έχουν επίγνωση αν όχι της πλήρους πολυπλοκότητας, τουλάχιστον ενός σημαντικού μέρους της.

Το τάβλι όμως είναι μια άλλη ιστορία, θεωρείται απ' την πλειοψηφία εύκολο. Όσοι δεν έπαιξαν ποτέ μπορούν να παρηγοριούνται ότι είναι παιχνίδι καφενείου ή γηροκομείου, άρα, λένε χωρίς να συνεκτιμούν τη σοφία των γηρατειών, δε θέλει πολλά προσόντα. Όσοι έπαιξαν λίγο, το θεωρούν ίσως ακόμη πιο εύκολο, παιχνίδι τύχης. Αν έχασαν, ήταν γιατί ο αντίπαλος ήταν τυχερός, μάλιστα υπάρχει γι' αυτό μια κωδική λέξη της αργκό. Προφανώς δεν είναι γνώστες του νόμου των μεγάλων αριθμών, αλλά κι αν ήταν, δεν έχουν ακόμη φτάσει σ' αυτούς σε αριθμό παρτίδων, εκτός αν είναι αθεράπευτοι ατζαμήδες. Στην ίδια κατηγορία κατατάσσονται και πολλοί που έχουν παίξει αρκετό τάβλι, αλλά ποτέ "επαγγελματικά", με βιβλιάριο ενσήμων καφενείου πολυσέλιδο και γεμάτο. Φυσικά υπάρχουν στο τέλος της κατάταξης οι βαθείς γνώστες, αυτοί που μπορούν να απολαμβάνουν καφέ κερασμένο πάντα απ' τους χαμένους. Δεν είναι αναγκαστικά ηλικιωμένοι. Ένας θείος μου, που δυστυχώς πέθανε στα σαράντα, ήταν διορισμένος νεαρός φιλόλογος σε μια άγρια περιοχή που δε θα ονοματίσω επειδή οι κάτοικοί της είναι πολύ εύθικτοι. Έλεγε πως έβγαζε το απόγευμα τα "ψιλά" του στο καφενείο.

Η τύχη είναι δύσκολη ιστορία. Δύσκολα γίνεται κατανοητή απ' το μέσο άνθρωπο. Ακόμη και οι φοιτητές του Πολυτεχνείου στην πλειοψηφία τους μισούν το μάθημα των πιθανοτήτων. Η τύχη όμως βοηθάει αυτούς που προετοιμάζονται, αυτούς που κάνουν κινήσεις στη σωστή κατεύθυνση. Μπορεί να πάνε στράφι για ένα διάστημα, αλλά ο νόμος των μεγάλων αριθμών είναι μαζί τους. Αντίθετα, η "τύχη του ατζαμή" αργά ή γρήγορα θα στερέψει.

Επειδή δεν είμαι ούτε μεγάλος μαιτρ στο σκάκι, ούτε πρωταθλητής στο τάβλι, δε θα ήθελα να διακινδυνέψω μια θέση του είδους ότι το τάβλι είναι τελικά πιο περίπλοκο απ' το σκάκι. Πολύ περισσότερο που δεν το πιστεύω. Ωστόσο το τάβλι έχει μια παραγνωρισμένη πολυπλοκότητα, που δεν είναι πολύ μακριά από κείνη του σκακιού, ακόμη κι αν υπολείπεται σε συνδυασμούς και καταστάσεις. Η πολυπλοκότητά του σκακιού όμως είναι σχεδόν μονοδιάστατη. Παρ' όλο που για μια δεδομένη θέση των κομματιών στη σκακιέρα ο αριθμός των συνδυασμών στις επόμενες κινήσεις αυξάνεται εκθετικά, ο καλός σκακιστής βλέπει μια βέλτιστη γραμμή κινήσεων, απ' την οποία οι αποκλίσεις είναι μικρές. Ο παίχτης οργανώνει τις θέσεις των κομματιών του γύρω απ' αυτή τη γραμμή, που είναι τόσο πιο μακριά, όσο πιο καλός είναι ο παίχτης. Στο τάβλι όμως μπαίνει ο αστάθμητος παράγοντας του ζαριού. Το ζάρι δεν κινείται αυθαίρετα, υπακούει στους νόμους των πιθανοτήτων. Παρ' όλα αυτά ο παίχτης υποχρεώνεται να οργανώσει γραμμές άμυνας και επίθεσης για τις διαφορετικές ιδιοτροπίες του ζαριού. Αυτές οι διαφορετικές γραμμές συχνά δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Ο παίχτης καλείται να διαλέξει. Θα κερδίσει τις πιο πολλές παρτίδες με το νόμο των μεγάλων αριθμών εκείνος που θα προετοιμαστεί καλύτερα για τα πιθανότερα ενδεχόμενα.

Γι' αυτό, επαναλαμβάνω, η τύχη του ατζαμή έχει ημερομηνία λήξης αργά ή γρήγορα και τελειώνει τόσο πιο γρήγορα, όσο καλύτερος είναι ο παίχτης απέναντί του. Πολύ φοβάμαι ότι οι πολιτικοί μας ηγέτες, εκτός απ' όλα τα άλλα που τους καταμαρτυρούνται, είναι κι ατζαμήδες. Κάποιοι το έδειξαν ήδη, κάποιοι άλλοι πλησιάζουν ακάθεκτα στην κρίσιμη στιγμή.

Η μη κοινωνία

2011-10-20T03:38:00.000-07:00

Τα έχω ξαναπεί, και μάλιστα έχω υποστεί κριτική για υπερβολική γκρίνια. Ωστόσο η ελληνική είναι μια κατεστραμμένη κοινωνία. Κοινωνία είναι μια ομάδα ανθρώπων, που έχει στοιχειώδη συνοχή, που χρησιμοποιεί τις οικονομίες κλίμακας για να επιζήσει, που με απλά λόγια τα μέλη της αλληλοβοηθούνται. Ακούω συχνά μια παλιά ιστορία, ότι οι Έλληνες δεν είναι σαν αυτούς τους βόρειους, που είναι αδιάφοροι, που είναι κλεισμένοι στα σπίτια τους, ενώ εδώ υπάρχει η κοινότητα και η οικογένεια. Πολύ φοβάμαι ότι αυτό το επιχείρημα είχε, αν είχε, ισχύ, το λιγότερο μισόν αιώνα πριν. Και δε θα αναφερθώ στην κατάχρηση της απεργίας, όπου σήμερα οι μισοί πολίτες βασανίζουν εκ περιτροπής τους άλλους μισούς, επειδή τώρα, έστω, είναι μια ειδική περίοδος κρίσης. Αν και δε θυμάμαι να ήταν σημαντικά λιγότερες οι απεργίες και διαδηλώσεις τις μέρες των υποτιθέμενων παχιών αγελάδων και της ευφορίας. Το πιο εύκολο, και σχετικά ανώδυνο, είναι να χρησιμοποιήσω επιχειρήματα απ' την καθημερινή ζωή. Στα πεζοδρόμια είναι παντού ανεβασμένα αυτοκίνητα, ουδείς ενδιαφέρεται για το πώς θα περπατήσει ο πεζός. Οι διπλανές πολυκατοικίες κόβουν το γρασίδι κάθε λίγες μέρες, σαν να πρέπει να είναι πάντοτε κουρεμένο στην εντέλεια, κι όλο το πρωί κάθε τέτοιας μέρας ακούγεται απ' τα χαράματα ως το μεσημέρι ο ήχος της μηχανής. Οι μαθητές του κοντινού σχολείου τις τελευταίες μέρες κάνουν σχεδόν κάθε πρωί πρόβες στα τύμπανα για την 28η Οκτωβρίου, ενώ οι αξιοσέβαστοι καθηγητές τους φαίνονται να ενδιαφέρονται ελάχιστα για την ενόχληση που προκαλούν. Οι ταξιδιώτες στα καράβια απλώνουν όσο μπορούν τις τσάντες τους πάνω στα άδεια καθίσματα για να εμποδίσουν κατά το δυνατό τους συνταξιδιώτες τους. Οι φοιτητές μας στο κυλικείο της σχολής ουδέποτε μαζεύουν τα σκουπίδια τους απ' τα τραπέζια. Οι "νοικοκυραίοι" στις μέρες της απεργίας των απορριματοφόρων δε διστάζουν να προσθέτουν σκουπίδια στους ήδη υπερμεγέθεις σωρούς. Οι οδηγοί στις μέρες της βροχής περνούν με ταχύτητα και λούζουν τους πεζούς. Ο πίσω οδηγός είναι κολλημένος στο μέτρο πάνω στην εθνική αν τυχόν θεωρεί ότι εμποδίζεται να προσπεράσει, αδιαφορώντας για την ούτω πως πιθανή πρόκληση εγκλήματος εκ προθέσεως. Και, φυσικά, οι πολιτικοί μας, χωρίς συναίσθηση της έκτακτης κατάστασης που οι ίδιοι προκάλεσαν, εξακολουθούν τα ίδια κούφια λόγια και την ίδια εξοργιστική μικροπολιτική. Ναι, σε όλα τα παραπάνω υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά σημασία έχει η συμπεριφορά των κρίσιμων μαζών. Τα ίδια χοντρικά γίνονται απ' όλους, μορφωμένους και αμόρφωτους, πλούσιους και φτωχούς, επιπόλαιους και υποχόνδριους, γιατί η πόρωση της κοινωνίας είναι τέτοια που οι λεπτές διακρίσεις πια περισσεύουν.

Οιαδήποτε προτροπή στο διπλανό να αλλάξει συμπεριφορά έχει φτάσει να θεωρείται εξωπραγματική, αγενής, παρακινδυνευμένη, μη αποτελεσματική. Αν βγω και βάλω τις φωνές στους τυμπανιστές, που μ' έχουν ζαλίσει απ' το πρωί, θα με βρίσουν μετά τη δεύτερη-τρίτη λέξη. Αν κάνω παρατήρηση στον οδηγό που σταμάτησε πάνω στη διάβαση πεζών όταν άναψε το κόκκινο και μ' εμποδίζει να περάσω το δρόμο, θα βγει να μου ζητήσει το λόγο δήθεν προσβεβλημένος. Το ίδιο θα συμβεί αν ζητήσω το λόγο απ' αυτόν που ανεβάζει το κάρο του στο πεζοδρόμιο ακριβώς μπροστά στα μάτια μου την ώρα που περνάω. Αν κάνω παρατήρηση σ' αυτόν που εκτοξεύει τα σκουπίδια του στην κορυφή τους όρους των σκουπιδιών θα μου πει "δήμαρχος είσαι ρε φίλε;"

Εντάξει, οι επιστημονικές μελέτες για την οδηγική συμπεριφορά δείχνουν ότι οι οδηγοί αποθρασύνονται από την έλλειψη αστυνόμευσης, που εδώ ακόμη κι όταν εμφανίζεται έχει το χαρακτήρα ρώσικης ρουλέτας (π.χ. τιμωρεί τις ασήμαντες παραβάσεις του κώδικα και κλείνει τα μάτια στις θανατηφόρες). Αυτή η άποψη επεκτεινόμενη γενικότερα στην κοινωνία κάτι έχει να πει για τους μηχανισμούς αυτοάμυνας της κοινωνίας. Αλλά στην καλύτερη περίπτωση εδώ έχουμε να κάνουμε με πρόβλημα κότας και αυγού. Μια κοινωνία με παράδοση στη συνοχή και στην οργάνωση διαθέτει μηχανισμούς αυτοάμυνας, που θα τη βοηθήσουν περαιτέρω να διατηρήσει τη συνοχή της. Φοβάμαι ότι εμείς έχουμε βρεθεί πλέον μακριά απ' το σημείο που όλα αυτά παράγουν ανάδραση προς την ορθή κατεύθυνση και έχουμε περάσει στη φάση της διάλυση της κοινωνίας και των μηχανισμών της. Ο Δαρβίνος έχει προειδοποιήσει σχετικά, αλλά φαινόμαστε να αδιαφορούμε. Μένει η φάση της υλοποίησης των επιταγών της φυσικής επιλογής, αλλά κι αυτή φαίνεται κοντά.

Το μόνο παρήγορο μήνυμα που έχω πάρει τελευταία έχει έρθει από τις Συμμορίες της Νέας Υόρκης του Σκορτσέζε. Να πιστέψω ότι σ' εκατό χρόνια θα γίνει και η Αθήνα, όπως η Νέα Υόρκη, από φρενοκομείο πόλη υποδειγματική;

Συνηθισμένα σφάλματα

2011-09-30T02:44:00.000-07:00

Τώρα με την κρίση (ή μήπως και πριν απ’ αυτήν) φαίνεται ότι όλο και περισσότεροι φιλόλογοι κρίνονται περιττοί στη διαφήμιση, στα δελτία ειδήσεων, στα τμήματα δημοσίων σχέσεων εταιριών και οργανισμών. Το αποτέλεσμα είναι μια γενική διασπορά λανθασμένων «υποδειγμάτων». Για μέρες όταν έμπαινα στο μετρό έβλεπα μια διαφήμιση όπου εμφανιζόταν ένα «εξ» ακολουθούμενο από απόστροφο κι αναρωτιόμουνα πόσοι θα παρασύρονταν στο να την μιμηθούν. Μια άλλη φορά το είδα στην διαφήμιση ενός (πανεπιστημιακού παρακαλώ) φροντιστηρίου. Οι στραβοί καθηγητές του προφανώς φιλοδοξούσαν να στραβώσουν και τους (πιο στραβούς απ’ τους) φοιτητές των ΑΕΙ.

Προφανώς πολλοί θεωρούν πως η ορθογραφία είναι πολυτέλεια στους καιρούς μας. Ή ίσως πως τα λάθη τα διορθώνουν οι spell checkers. Ίσως να είναι κι έτσι. Μια από τις πιο δημοφιλείς podcasts ήταν την περασμένη πενταετία τo Grammar Girl, μια τσαχπίνα φιλόλογος που ανέλυε κοινά λάθη στη χρήση της αγγλικής. Μια εκπομπή της ήταν αφιερωμένη στο πόσο κόστισε η απρόσεχτη τοποθέτηση ενός κόμματος στο συμβόλαιο μεταξύ δύο εταιριών.

Μ’ όλα αυτά δε θέλω να πω ότι η γλώσσα δεν εξελίσσεται, ακόμη και υιοθετώντας λάθη. Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για την εξέλιξη της γλώσσας είναι The Unfolding of Language του Guy Deutscher (Arrow Books, 2005). Ούτε επίσης θέλω να πω ότι ένα κείμενο πρέπει σώνει και καλά να είναι αμέμπτου γραμματικής και ορθογραφίας, όπως θα λέγαμε αμέμπτου ηθικής. Ένας συνάδελφος συνήθιζε να λέει για την τελειομανία στη συγγραφή κειμένων πως λίγα λάθη δείχνουν ότι «έχουμε κι άλλες δουλειές να κάνουμε», ότι δεν είμαστε αργόσχολοι.

Προφανώς δεν διεκδικώ δάφνες γκουρού της ορθογραφίας, εξ άλλου δεν είναι η ειδικότητά μου. Ας πούμε απλώς ότι η υποχονδρία με ώθησε στο να σημειώσω παρακάτω ορισμένα κοινά λάθη, που σιχαίνομαι να τα βλέπω συνεχώς μπροστά μου:

- Το ρημάδι το εξ που του βάζουν απόστροφο: Εφόσον δεν προέρχεται εκ συγκοπής δεν δικαιούται ακολουθίας από απόστροφο, τα είπαμε και παραπάνω. Ίσως κάποιοι να θεωρούν ότι το «εξ» προέρχεται από κάτι σαν το «έξω», τέτοια περίπτωση θα ήταν ο «έξ’-από-δω» αν τον γράφαμε σε τρεις λέξεις αντί μιας. Τελευταία είδα και κάτι πιο ασυνήθιστο, μια απόστροφο στο «εκ». Κάθε πέρσι και καλύτερα.

- Η προστακτική του αορίστου που της βάζουν αύξηση: Είναι ένα λάθος ιδιαίτερα κοινό στις διαφημίσεις, όταν προστάζουν τον δύσμοιρο καταναλωτή να κάνει αυτό κι εκείνο. Πριν δυο τρία χρόνια είχε πέσει πραγματική επιδημία, τώρα ευτυχώς στην πλειοψηφία τους είναι σωστές. Γράφουν π.χ. «διέγραψε» αντί του ορθού «διάγραψε». Όσοι ρέπουν σ’ αυτό το λάθος θα μπορούσαν να σκέφτονται πόσο εξωπραγματική θα φαινόταν μια προστακτική του τύπου «έγραψε γρήγορα τις ασκήσεις σου» αντί του σωστού «γράψε γρήγορα τις ασκήσεις σου».

- Η παρατονισμένη γενική πληθυντικού στα ουδέτερα: Τελευταία ακούω όλο και πιο συχνά «των Σπατών» αντί του ορθού που είναι «των Σπάτων». Αν στην ονομαστική ήταν τονισμένη η λήγουσα, όπως αν είχαμε «τα Σπατά» (για να μην πω ένα άλλο πιο δύσοσμο παράδειγμα), τότε βεβαίως στη γενική θα είχαμε «των Σπατών», όπως π.χ. «τα φυτά, των φυτών».
Η παρατονισμένη γενική πληθυντικού: Ορισμένοι, ευτυχώς λίγοι, επιμένουν να γράφουν «των γεφύρων» αντί του ορθού «των γεφυρών», ενώ άλλοι «των ατθιδών» αντί «των ατθίδων». Τα προερχόμενα από την πρώτη κλίση της αρχαίας τονίζονται στη λήγουσα, ενώ τα τριτόκλιτα στην παραλήγουσα. Το πρόβλημα δημιουργείται απ' το γεγονός ότι στη δημοτική δύσκολα διακρίνεται η πρώτη απ' την τρίτη κλίση κι αυτό είναι ένα απ' τα δύσκολα σημεία διδασκαλίας της δημοτικής ως αυτόνομης γλώσσας.

- Η αλλαγή φύλου στη γενική πληθυντικού μετοχών, αλλά και επιθέτων: Πρόσφατα άκουσα μεγαλο-υπουργό και διαπρεπή νομικό (που άρα οφείλει να παίζει στα δάχτυλα την ελληνική) να λέει «των παχέων αγελάδων» και την επόμενη μέρα άκουσα να λέει το ίδιο ο υφυπουργός του. Αν ο πρώτος το έκανε εκ παραδρομής (επειδή έχει το χάρισμα να παρασύρεται λίγο παραπάνω απ’ τα ίδια του τα λόγια), ο δεύτερος πιθανολογώ πως το ‘κανε ακούγοντας τον πρώτο. Οι «παχείες αγελάδες» έχουν γενική «των παχειών αγελάδων», υπακούοντας στον κανόνα των πρωτοκλίτων. Για όσους δεν επιμένουν στην αρχαία ελληνική θα ήταν πιο εύκολο να μιλούν για «παχιές αγελάδες» και στη γενική «των παχιών αγελάδων». Ένα άλλο λάθος είναι η υποκατάσταση του θηλυκού της μετοχής (στη γενική πληθυντικού πάντοτε) με το αρσενικό, όπως όταν λέγεται «των παρελθόντων δεκαετιών» αντί «των παρελθουσών δεκαετιών». Αν νομίζετε ότι το λάθος αυτό είναι σπάνιο, δεν έχετε παρά να το βάλετε στο google.

- Η υποκατάσταση του ρήματος «λέω, λέγω» από το ρήμα «μιλάω, μιλώ» μαζί με «ότι»: Αντί να πουν «είπε ότι πήγε στην πόλη» χρησιμοποιούν το λανθασμένο «μίλησε ότι πήγε στην πόλη», που δείχνει ίσως παραπάνω μαγκιά, αλλά δυστυχώς για τους ψευτόμαγκες είναι λάθος. Το ρήμα μιλάω υποδηλώνει ότι απ’ το στόμα μου βγαίνουν λόγια, αλλά ότι δεν έχω καμμιά όρεξη να πω ποια είν' αυτά, όπως στην έκφραση «μίλησε χθες στο συνέδριο». Όταν πρόκειται να πούμε όμως ποια είναι αυτά τα συγκεκριμένα λόγια χρησιμοποιείται το ρήμα «λέγω», όπως «χθες είπε στο συνέδριο ότι ο καφές μειώνει την κατάθλιψη».

- Η σύγχυση ανάμεσα στις εκφράσεις «είναι πιθανό να» και «πιθανώς θα»: Αποτέλεσμα της σύγχυσης είναι η δημιουργία της λανθασμένης έκφρασης «πιθανώς να», που είναι ιδιαίτερα κοινή στο λόγο των πολιτικών, μιας και αποφεύγουν να δεσμευτούν.

- Η αντικατάσταση της έκφρασης «όσον αφορά» με διάφορες ανύπαρκτες εκφράσεις, όπως «ως αναφορά», «όσον αναφορά» και άλλα προκαλούντα τον γέλωτα που δημιουργούνται από τη φαντασία βαρηκόων και μη γνωριζόντων. Η χρήση είναι κοινή ανάμεσα στους ομιλούντες «περί διαγραμμάτου» όπως έλεγε η γιαγιά μου, δηλαδή σ’ αυτούς που θέλουν να κάνουν τους μορφωμένους χωρίς να έχουν το απαραίτητο υπόβαθρο.

- Ανέκαθεν μαζί με προθέσεις: Η λέξη ανέκαθεν από μόνη της σημαίνει «από πολύ καιρό, πάντοτε» και δε χρειάζεται άλλη πρόθεση. Τα λάθη «από ανέκαθεν» ή «εξ ανέκαθεν» (με λαχτάρα περιμένω να δω κανένα «εξ' ανέκαθεν») τα θυμάμαι από μικρό παιδί, ούτε εμφανίζονται συχνά, ούτε έχουν εκλείψει.

Επιφυλάσσομαι να μακρύνω τον κατάλογο με τα λάθη στο μέλλον. Όμως είναι βέβαιο ότι υπάρχουν κάμποσα βιβλία γραμματικής και λεξικά στα βιβλιοπωλεία, καθώς και ορισμένα βιβλία εξειδικευμένα στη διόρθωση κοινών σφαλμάτων, για όσους (δυστυχώς) βαριούνται τα πρώτα.

Διανόηση και εξουσία

2011-07-30T00:23:00.000-07:00

Ο κόσμος της διανόησης και ο κόσμος της εξουσίας βρίσκονται διαχρονικά σε μια διάσταση που κυμαίνεται από την απλή διαφωνία ως την πλήρη αντιπαράθεση. Παρά το όραμα του Πλάτωνα για μια κοινωνία που θα κυβερνάται από τους αρίστους, πρόκειται για δυο χωριστές κοινωνικές ομάδες, η μια έχει να κάνει με την εξουσία, η άλλη με τη γνώση. Η γνώση είναι σημαντική για την οποιαδήποτε κοινωνία, η άποψη όμως της εξουσίας για τους φορείς της γνώσης είναι πάνω κάτω η εξής: “Αφού δε μπορούμε να τους αποκεφαλίσουμε, τουλάχιστον ας τους κρατήσουμε όσο γίνεται δεμένους.” Στην ίδια την άσκηση εξουσίας και στην γνώση που απαιτείται γι' αυτήν οι κυβερνώντες θεωρούν τους διανοούμενους αναλώσιμα πιόνια. Αλλά η εξουσία δεν απαιτεί υψηλή τεχνολογία, μερικές καλές παραδοσιακές συνταγές είναι υπεραρκετές συνήθως. Ως σύμβουλοι συνήθως προσλαμβάνονται οι πιο μέτριοι απ' τους πανεπιστημιακούς, αυτοί εξ άλλου εκφράζουν τις λιγότερες αντιρρήσεις προς την προϊστάμενη εξουσία στις νόμιμες και παράνομες επιδιώξεις της. Επί πλέον η εξουσία “αισθάνεται” καλύτερα με τις μετριότητες. Χρησιμοποιεί τα πανεπιστήμια σαν “μαγαζιά” τακτοποίησης των ημετέρων, που θα ανταποδώσουν την ευεργεσία όταν κληθούν. Τέλος, τα πανεπιστήμια είναι το μέσο που θα δώσει στους κορυφαίους απ' τους πολιτικούς (πάντοτε των ίδιων οικογενειών) την κάποια ακαδημαϊκή πατίνα που χρειάζονται για να επιβληθούν στο χώρο τους, αδιάφορο αν όλοι γνωρίζουν ότι κάποιες πανεπιστημιακές πόρτες ανοίγουν ευκολότερα στους “ευγενούς” πολιτικής καταγωγής.

Είναι ξεκάθαρο εξ άλλου πως καθόλου δεν πρόκειται για ισορροπημένη αναμέτρηση, η εξουσία κατέχει τα μέσα της άσκησης βίας, της φυσικής περιλαμβανομένης, αν και σπανίως χρειάζεται να φτάσει σ' αυτήν. Λίγους μόλις αιώνες πριν από σήμερα οι “ευγενούς” καταγωγής (και οι κληρικοί) κατατάσσονταν “από χέρι” πρώτοι μεταξύ των επιτυχόντων κατά την είσοδο και έξοδό τους απ' τα πανεπιστήμια χωρίς εξετάσεις, οι τελευταίες ήταν μόνο για το σωρό. Ο βαθμός εμπλοκής της εξουσίας σε όλα τα πανεπιστημιακά θέματα ήταν πάντοτε σημαντικός, εκτεινόταν από την αφ' υψηλού ρύθμιση και και τη χρηματοδότηση ως τον άμεσο διορισμό καθηγητών. Τα ίδια τα κεφάλια των καθηγητών, κυριολεκτικά, ήταν στα χέρια της εξουσίας. Στο Βυζάντιο οι (εικονολάτρες) καθηγητές πυρπολήθηκαν συλλήβδην από τον (εικονομάχο) αυτοκράτορα μέσα στο ίδρυμα που υπηρετούσαν. Με τη μεταστροφή της αντίληψης για τον κρατικό υπάλληλο από ευγενή οικογενειακό φίλο του βασιλιά σε προσοντούχο λειτουργό (αρχής γενομένης από την Πρωσία του Μεγάλου Φρειδερίκου) τα κράτη του ανεπτυγμένου κόσμου είδαν τα πανεπιστήμια ως σεμινάρια παραγωγής υπαλλήλων. Σήμερα, με την υποχώρηση του κράτους και την άνοδο της αγοράς, τα βλέπουν ως ανώτερες επαγγελματικές σχολές παραγωγής προσωπικού των επιχειρήσεων. Οι ίδιοι οι πανεπιστημιακοί γνωρίζοντας ότι αποτελούν τους φορείς της πιο προχωρημένης σκέψης, αλλά και επειδή οπωσδήποτε έχουν ίδια συμφέροντα, διαχρονικά αρνούνται να υποταχτούν στη μοίρα τους με όποιο τρόπο βρουν πιο πρόσφορο, σπρώχνοντας διατάγματα και συνταγματικές προβλέψεις ανεξαρτησίας, προωθώντας διακηρύξεις για τη φύση του πανεπιστήμιου, χρησιμοποιώντας τις διασυνδέσεις τους με την εξουσία. Όμως οι ίδιοι δεν αποτελούν εξουσία (όσο κι αν μερικοί, ελάχιστοι, καταφέρνουν να μεταπηδήσουν σ' αυτήν), “είν' οι προσπάθειές τους σαν των Τρώων ...” Κι όταν η παιδεία υποφέρει, οι τελευταίοι τροχοί, στους οποίους μπορεί να αποδοθεί το φταίξιμο, είναι οι πανεπιστημιακοί. Όταν η εξουσία τους ρίχνει το φταίξιμο, είναι σαν να λέει για μια ακόμη φορά “μαζί τα φάγαμε”.

Βιβλιογραφία: William Clark, “Academic charisma and the origins of the research university”, The University of Chicago Press, 2006.

Η μηχανή του χρόνου δεν υπάρχει

2011-06-29T00:57:00.000-07:00

Η κατάθλιψη των ημερών, ο βομβαρδισμός των οικονομικών και μη μέτρων, η τρομοκρατία του “δελτίου ειδήσεων”, η αβεβαιότητα για την επαύριο, η δυσκολία να προγραμματίσεις τη ζωή σου ακόμη και βραχυπρόθεσμα, όλα παράγοντες κατάθλιψης. Τα φυτά απέναντί μου, σε μια σειρά από γλάστρες, είναι στη μακαριότητα της άγνοιας, δε γνωρίζουν τίποτε για το μεσοπρόθεσμο, για τα spreads, για τον κίνδυνο της πτώχευσης. Είναι καλοκαίρι και το μόνο που τα απασχολεί είναι αν έχουν εξασφαλίσει ένα τακτικό πότισμα. Ψάχνω για τα σχετικά σύνεργα. Βρίσκω μπροστά μου μια σακούλα μ' ένα παλιό ραδιόφωνο βραχέων, που είχα την εντύπωση πως δε λειτουργεί πια.

Το σκαλίζω. Του βάζω δυο μπαταρίες. Περιέργως πως ζωντανεύει. Τα FM παίζουν, αλλά τα FM δεν ήταν ποτέ ο σκοπός ενός τέτοιου εργαλείου. Ήταν φτιαγμένο για ταξίδια θαυμαστά πριν ο κόσμος όλος σωριαστεί μπροστά μας απ' το Internet. Ήταν φτιαγμένο για ν' ακούς τις νύχτες ήχους μαγικούς απ' τις Ινδίες, μακρόσυρτα τραγούδια απ' την Κίνα και ναυτικούς που μιλούσαν με τις συζύγους τους από θάλασσες μακρινές.

Πατάω τα κουμπιά. Έχει πολλά και περίπλοκα κουμπιά, είναι σαν πίνακας ελέγχου διαστημοπλοίου. Προσπαθώ να θυμηθώ τι πρέπει να κάνω. Είναι η μηχανή του χρόνου που θα με γυρίσει πίσω στο '70 και στο '80. Είναι σαν να έχω ταξιδέψει τριάντα έτη φωτός απ' τη γη κι έχω πάνω της στραμμένη την κεραία μου. Ωστόσο λίγοι ήχοι βγαίνουν απ' το κουτί, μόνο θόρυβος. Είναι χαλασμένο ή δεν εκπέμπει πια κανείς; Το χτυπάω, ανοιγοκλείνω το on-off. Εξερευνώ τις μπάντες μία μία, η μόνη όπου υπάρχει ζωή είναι κοντά στους εννιά μεγάκυκλους. Παλιά θα στριμώχνονταν δεκάδες σταθμοί σε τέσσερις πέντε μπάντες εκεί γύρω, τώρα λίγοι κι αραιοί σε μία.

Προσπερνάω τα λυπητερά τραγούδια των γειτόνων μας Αράβων, ψάχνω για σειρήνες πιο μακρινές. Ακούγεται μια φωνή στα γαλλικά, με περίεργη τραγουδιστή προφορά κι ένα ίχνος δυσκολίας στην ομιλία. Μιλάει για το Ευρώ, για το ότι είναι αποκοτιά η νομισματική ένωση χωρίς την ένωση των χωρών, ύστερα περνάει στα γνωστά μας θέματα, ελληνικό χρέος, Πάγκαλος, τανκς και “μαζί τα φάγαμε”. Τα λέει όλα ανάλαφρα, με μια φωνή όχι απειλής, αλλά παρηγοριάς μέσα στη νύχτα, αφήγησης ενός καημού. Ανάμεσά στα σχόλια βάζει τραγούδια του Θεοδωράκη, θυμίζει πως έχει μελοποιήσει Λόρκα. Περιμένω με περιέργεια να τελειώσει η ώρα, να πάει δώδεκα.

Στο τελευταία λεπτά ακούγονται οι λίγες νότες απ' το χαρακτηριστικό σήμα του σταθμού, άγνωστο, μοντέρνο. Ακριβώς στην ώρα μια αντρική ρυθμική φωνή αναγγέλλει με καμάρι το ισπανικό Radio Exterior. Ύστερα βάζει πάλι το ηχητικό σήμα, μετά από λίγες φορές εξαφανίζεται και μένει ο θόρυβος, σαν ένα διαστημόπλοιο που χάθηκε στο χάος.

Να ξεφύγεις, να ταξιδέψεις πίσω, δε μπορείς. Το σήμερα είναι πανταχού παρόν, σου στέλνει τα χαμπέρια που προσπαθείς να αποφύγεις με όλα τα κανάλια, ακόμη και μέσω των ισπανικών ραδιοκυμάτων. Και πιο πολύ είναι παρόν με την απουσία αυτών που υπήρξαν χθες, ακόμη κι αν πρόκειται για εκπομπές βραχέων.

Μια τελευταία σημείωση: Αφού έγραψα το παραπάνω κείμενο και εξερευνώντας την ιστοσελίδα του παραπάνω σταθμού ανακάλυψα (όχι χωρίς έκπληξη) ότι η εν λόγω εκπομπή είναι διαθέσιμη σε mp3, μπορείτε να την κατεβάσετε από αυτό το link (με δεξί κλικ, save as ...).

Ανατολίτικες ιστορίες κι ελληνική κρίση

2011-05-23T10:44:00.000-07:00

Υπάρχουν κάμποσες ιστορίες της ανατολής που πάνε κάπως ως εξής: Ο μαθητής αμφισβητεί το δάσκαλο, ο οποίος δεν κουράζεται καθόλου για να πείσει το μαθητή με πιο πολλά λόγια. Στη συνέχεια όμως ο δεύτερος σκαρώνει ένα χειροπιαστό επεισόδιο όπου ο πρώτος βλέπει στην πράξη τις συνέπειες όσων αμφισβητεί. Σε ορισμένες μάλιστα απ' αυτές τις ιστορίες η κατάληξη έχει κι ένα τιμωρητικό αποτέλεσμα για τον αμφισβητία.

Η μέθοδος αυτή είναι εξαίρετη, αν μη τι άλλο έχει αναμφίβολη αποτελεσματικότητα. Ωστόσο υπάρχει κι ένα μειονέκτημα, ότι μπορεί να επιφέρει μη αναστρέψιμες βλάβες στον διδασκόμενο. Για παράδειγμα, αμφιβάλλει ότι το αλκοόλ και η οδήγηση δεν πάνε μαζί; Τον αφήνεις να οδηγήσει μεθυσμένος και να δει από πρώτο χέρι τις συνέπειες. Μπορεί όμως να βγεί απ' τη δοκιμασία ανάπηρος ή σκοτωμένος. Ειδικά στην τελευταία περίπτωση η μάθηση πάει χαμένη.

Ομοίως, έχεις τον πολίτη που αδιαφορεί ή εξυπνακίζει ή τον πολιτικό που ψευτοθοδωρίζει; Αφήνεις τη χώρα να κυλήσει στο δρόμο της προς το γκρεμό κι όλα βρίσκουν το δρόμο τους, απ' την εμφάνιση των πραγματικών συνεπειών, που θα δείξουν ποιος είχε δίκιο και ποιος άδικο, μέχρι τις τιμωρίες των υπευθύνων. Το μόνο πρόβλημα είναι το παραπάνω, ότι μπορεί οι συνέπειες να είναι βαριές και μη αναστρέψιμες. Έρχεται όμως μια ώρα που λες σαν τον Σαμψών, μέσα σ' όλα αυτά που βλέπεις, "αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων".

Φοβάμαι ότι σήμερα ανήκουμε πια στην κουλτούρα του software και του video game κι έχουμε χάσει πάσα αίσθηση των οριστικών συνεπειών των πράξεών μας. Αν το software αποτύχει δεν πειράζει, αλλάζουμε τον κώδικα και βγάζουμε νέα έκδοση. Αν χάσουμε μια "ζωή" στο game δεν πειράζει, μένουν άλλες έξι. Είμαστε σε μια γενική αυταπάτη, σ' ένα πλοίο τρελλών, όπου ο καθένας παίζει όποιο ρόλο φαντάζεται, άλλος κάνει το Ναπολέοντα, άλλος το σωτήρα, άλλος τον προφήτη, άλλος το χειρουργό, άλλος τον κλέφτη κι άλλος τον αστυνόμο. Όμως η μοίρα ενός πλοίου των τρελλών είναι με στατιστική βεβαιότητα να εξωκείλει.

Οι διεθνείς νομικοί αητοί και η προστασία του πολίτη

2011-04-25T22:42:00.001-07:00

Το μείζον "τεχνολογικό" θέμα των τελευταίων ημερών φαίνεται ότι είναι το "Location-gate", η αμφίβολη συλλογή και χρήση δεδομένων θέσης κινητών συσκευών και άρα των προσώπων που τις φέρουν και μεταφέρουν. Το θέμα δεν είναι νέο κι όπως ήδη γράφτηκε από σχολιαστές, το τελευταίο θέμα που απασχολεί κάποιον είναι αν ο φυσικός ή διαδικτυακός κλέφτης θα μάθει πού πήγε όταν θα έχει χάσει μια σειρά από κρίσιμα δεδομένα ασφαλείας, όπως passwords κ.λπ. Ο χρονισμός του θέματος είναι ενδιαφέρων: Τον καιρό που δύο μεγαλοπαραγωγοί έξυπνων κινητών συσκευών μπαίνουν σε δίκες για πατέντες, η "ΕΕΤΤ" της οικείας χώρας της μιας από τις δύο αντίπαλες εταιρίες είναι η πρώτη που εγκαλεί στην τάξη την άλλη εταιρία για το Locationgate. Κάλλιο αργά παρά ποτέ, αλλά μήπως είναι ήδη πολύ αργά για τον πολίτη;

Στην Ελλάδα υπάρχει ένας πολύ αυστηρός νόμος για την προστασία του πολίτη από τη συλλογή και επεξεργασία προσωπικών του δεδομένων, κι επειδή οι εδώ νομικοί σπανίως πρωτοτυπούν, μπορώ με ασφάλεια να υποθέσω ότι παρόμοιοι νόμοι υπάρχουν σε όλον τον πλανήτη. Ο νόμος, ωραία και αυστηρά διατυπωμένος, δίνει την αίσθηση της ασφάλειας σ' όποιον τον διαβάζει, ενώ παράλληλα δημιουργεί την αίσθηση ότι απαγορεύονται περίπου τα πάντα σ' όποιον σκέφτεται να δημιουργήσει υπηρεσίες βασισμένες στα εν λόγω δεδομένα.

Εδώ όμως κάπου μπαίνουν οι νομικοί αητοί της διεθνούς βιομηχανίας ηλεκτρονικής, πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, που κάνουν το ακατόρθωτο όχι απλώς κατορθωτό, αλλά καθημερινή ρουτίνα. Σε συνεργασία με τους αντίστοιχους "τεχνικούς αητούς" έχουν επινοήσει δυο εργαλεία αντιμετώπισης των νομικών φραγμών. Ο χρήστης του "εξυπνόφωνου" (smartphone) καλείται να συγκατανεύσει (σύμφωνα με τον προαναφερθέντα νόμο) πατώντας απλώς ένα μικρό μικρό κουμπάκι "on/off" στις υπηρεσίες που κάνουν χρήση της θέσης, άρα ενεργοποιούν τη συλλογή και επεξεργασία στοιχείων θέσης, που (εγώ τουλάχιστον καταλαβαίνω ότι) αποτελούν προσωπικά δεδομένα, αλλά σ' αυτό το χορό συλλογής και επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων που εξελίσσεται διεθνώς τα δεδομένα θέσης αποτελούν σταγόνα στον ωκεανό. Το δεύτερο συμπληρωματικό, πλην απαραίτητο, εργαλείο, είναι η "συμφωνία" με τον πελάτη. Κάθε φορά που πρόκειται να χρησιμοποιήσει ο τελευταίος μια υπηρεσία με στοιχεία θέσης κ.α. προσωπικά δεδομένα, καλείται να διαβάσει και να αποδεχτεί ένα μακρύ κείμενο, γραμμένο προφανώς με μέγιστη προσοχή από νομικούς αητούς. Στοιχηματίζω ότι ο μέσος χρήστης δεν το διαβάζει ποτέ κι αυτό είναι βεβαίως γνωστό σε όλους τους εμπλεκόμενους. Χωρίς να είμαι νομικός, δεν θα ήταν λογικό να υπάρχουν νομικές προβλέψεις που να λένε ότι τέτοιου είδους αποδοχή απαιτεί αντίστοιχη χρήση νομικού συμβούλου, δηλαδή κάποιου που να καταλαβαίνει τι διαβάζει και να προστατεύει τον πολίτη/πελάτη αντιστοίχως; Η τακτική των μακρόσυρτων και συρματοπλεγματωδών κειμένων θυμίζει γνωστό επεισόδιο του "Yes minister", όπου ο γραμματέας του υπουργείου του δίνει κάθε βράδυ προς κατ' οίκον μελέτη κιβώτια με έγγραφα και κρύβει τα επικίνδυνα κείμενα κάτω κάτω.

Ενδέχεται η κοινωνία με τέτοιες πρακτικές να ξεπερνάει απλώς τις (νομικές και άλλες) αγκυλώσεις του παρελθόντος και να επαναπροσδιορίζει την ισορροπία ανάμεσα στη ζημιά από την απώλεια προσωπικών δεδομένων και στο όφελος από τη χρήση τους για την καθημερινή διευκόλυνση. Για παράδειγμα, όταν ζητάς επειγόντως το πιο κοντινό διανυκτερεύον φαρμακείο δεν είναι πιο εύκολο να βρεις αμέσως την απάντηση στο εξυπνόφωνο και τότε τι σε νοιάζει αν κάποιος μάθει πού βρίσκεσαι; Όμως οι εν λόγω επεξεργασίες συχνά (συχνότερα) εξελίσσονται εν κρυπτώ και παραβύστω στις εσχατιές του πλανήτη με τρόπους (και επιστημονικές μεθόδους) που ο αφελής πολίτης δεν μπορεί ούτε κάν να διανοηθεί, πολύ περισσότερο άρα δε μπορεί να αντιληφθεί τι εγκυμονείται βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, εμπρόθετα και μη εμπρόθετα όταν συμβούν ατυχήματα και διαρροές. Αν είναι να ψάξουμε για μια ερμηνεία των τεκταινομένων, και πιο συγκεκριμένα της χαλαρής εφαρμογής των νόμων για την προστασία του χρήστη εξυπνοφώνων και συναφών υπηρεσιών, αυτή μάλλον θα πρέπει να αναζητηθεί στις επιδιώξεις της διεθνούς βιομηχανίας και στην πειθώ που εξασκεί μέσω του marketing και άλλων μηχανισμών. Η τελευταία φαίνεται να εξαντλεί όλες της τις δυνατότητες να μάθει τα πάντα για τον καταναλωτή ώστε να τον χειραγωγήσει αποτελεσματικότερα. Ακόμη κι όταν υπάρχουν τρόποι να υλοποιηθεί μια υπηρεσία χωρίς συλλογή προσωπικών στοιχείων, θα προτιμήσει την υλοποίηση με συλλογή, επειδή συχνά η προσφορά της υπηρεσίας είναι μόνο το μέσο για τη συλλογή. Μάλιστα στους μεγάλους παίκτες-συλλέκτες πληροφορίας έχουν προστεθεί κι οι μικρο-μεσαίοι παραγωγοί εφαρμογών, ανάμεσά τους και κάμποσοι απατεωνίσκοι, που πουλώντας "δωρεάν" εφαρμογές μαζεύουν πληροφορίες για να τις πουλήσουν στη συνέχεια σε πάντα ενδιαφερόμενο.

Θα περίμενα επομένως οι θεσμοθετημένοι μηχανισμοί προστασίας της κοινωνίας να ήταν πιο δραστήριοι, επειδή είναι οι μόνοι που είναι εξοπλισμένοι με τα μέσα και την τεχνογνωσία (και τη μισθοδοσία) για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Θα μου πειτε "πώς ξέρεις ότι δεν κάνουν όλα όσα θα έπρεπε να κάνουν;" Προφανώς εκ του αποτελέσματος, κι ακόμη σίγουρα δεν είδαμε τα χειρότερα.

πας "Έλλην" βάρβαρος

2011-03-31T00:06:00.000-07:00

Η ζωή μας εξελίσσεται σ' ένα μεγάλο βόθρο με λύματα παντός είδους και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι υπομονή μέχρι να πεθάνουμε απ' την αρρώστεια. Ξυπνάς το πρωί να πας στη δουλειά σου και πέφτεις στο βόθρο των ελλήνων οδηγών. Την ευγένεια την έχουμε ξεχάσει προ πολλού, στοιχειώδης τήρηση των κανόνων οδικής κίνησης δεν υπάρχει, ο βάρβαρος νεοέλληνας χρειάζεται δύο τροχονόμους πάνω απ' το κεφάλι του έκαστος, που να τον μαστιγώνει ο ένας όταν κουράζεται ο άλλος. Στη δουλειά σου δεν ξέρεις τι θα συμβεί, δεν ξέρεις καν αν επιτρέπεται να μπεις στο γραφείο σου, επειδή άλλοι ορίζουν τη ζωή σου και την αξιοπρέπειά σου. Δεν μπορείς να προγραμματίσεις, δε μπορείς να δουλέψεις, κι αν τολμήσεις να διαμαρτυρηθείς θα βρεθούν πρώτοι και καλύτεροι κάμποσοι συνάδελφοί σου να σου πουν πως είσαι γραφικός, περίεργος, αν όχι επικίνδυνος. Να αρρωστήσεις δε μπορείς, επειδή οι γιατροί θα σε κάνουν μπαλάκι ο ένας στον άλλον, θα σου γράψουν φάρμακα που δε χρειάζεσαι για να εισπράξουν τη μίζα απ' την φαρμακευτική. Στις δημόσιες υπηρεσίες ουρά, γρηγορόσημο και ταλαιπωρία. Στην τηλεόραση θα δεις πολιτικούς απατεώνες, που αντί να βρίσκονται φυλακή για τα κρίματά τους, κι όντας αποθρασυμένοι απ' ότι την έχουν γλυτώσει με το τραγικό νομικό μας σύστημα, θα σου κάνουν ποικίλα μαθήματα δεοντολογίας. Εν ολίγοις είναι μάταιο να αντιδράσεις, μιας και στο βόθρο μέσα αν κολυμπάς μπορείς να πλένεσαι δήθεν όσο θέλεις.

Εξ άλλου έτσι είναι ολόκληρη η "ελληνική" κοινωνία, φτιαγμένη από αδιάφορους, καβγατζήδες, διεφθαρμένους, απολίτιστους, που έχουν παρεμπιπτόντως το θράσος να διεκδικούν την αρχαία ελληνική κληρονομιά. Χρειαζόταν ο Fallmerayer για να καταλάβει κάποιος αυτό που βλέπει κάθε μέρα γύρω του; Ότι δηλαδή οι βάρβαροι είναι σήμερα ντυμένοι μασκαράδες Έλληνες;

Λιγότερες ανθρωποώρες στο τηλέφωνο;

2011-03-19T00:19:00.000-07:00

Κάνω εδώ και πολλά χρόνια μαθήματα για τηλεπικοινωνίες. Στην εισαγωγή τα τελευταία χρόνια λέω πάντοτε κάτι για την άνοδο του όγκου των δεδομένων, που άρχισε δειλά με το email και σήμερα έχει φουντώσει με παντός είδους υπηρεσίες κι εφαρμογές, με νόμιμα και παράνομα κατεβάσματα ταινιών και τραγουδιών και με τη μόδα που δημιούργησαν τα κοινωνικά δίκτυα. Αλλά ποτέ δε μου πέρασε απ' το μυαλό αυτό που διάβασα σήμερα σ' ένα άρθρο των NY Times ότι λίγοι είναι αυτοί που πια μιλούν στο τηλέφωνο. Για όσους βαριούνται να το διαβάσουν, μιας και είναι γύρω στις δυο σελίδες, γράφω σε μια πρόταση την περίληψη: Σήμερα ο κόσμος δε μιλάει πια στο τηλέφωνο επειδή θεωρείται ενόχληση να διακόπτεις κάποιον απ' τις ασχολίες του για να μιλήσει κι επειδή υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας. Κάπου στο ίδιο άρθρο σημειώνεται πως οι εταιρίες τηλεφωνίας θεωρούσαν παλιότερα μη ορθή χρήση του τηλεφώνου την καθημερινή φλυαρία. Ας μου επιτραπούν αμφιβολίες γι' αυτό, κάτι τέτοιο μπορεί να προέρχεται μόνο απ' τα παιδικά χρόνια της τηλεφωνίας με στενότητα δικτύου. Θυμάμαι όντως μερικές παλιές συστάσεις του ΟΤΕ περί ορθής χρήσης, αλλά οι εταιρίες σίγουρα κατάλαβαν γρήγορα το συμφέρον τους. Επί πλέον το ίδιο το επιχείρημα, ότι μέρος του πληθυσμού έγινε ξαφνικά πιο διακριτικό, γίνεται εντελώς γελοίο αν προσπαθήσουμε να το εφαρμόσουμε στην κινητή τηλεφωνία, όπου η κλήση προς κινητό είναι πολύ πιο ενοχλητική από την κλήση προς σταθερό. Ο κινούμενος αποδέκτης κλήσης είναι πιθανό να είναι μπλεγμένος σε οποιαδήποτε δραστηριότητα, να οδηγεί, να κάνει σκι, να είναι κρεμασμένος από γάτζους ορειβασίας, να μιλάει με κόσμο.

Επιστρέφω στο αρχικό θέμα, κατά πόσο δηλαδή ο κόσμος μιλάει στο τηλέφωνο. Εντάξει, το σωστό είναι να αναζητήσουμε επίσημες στατιστικές ή να δούμε τα έσοδα των εταιριών από μεταφορά φωνής. Δε νομίζω ότι υπάρχει καμμιά καταστροφική κάμψη σαν κι αυτή που λέει το άρθρο, μολονότι είναι γεγονός ότι σε κάποιες κατηγορίες του πληθυσμού υπάρχει μια αίσθηση ενόχλησης απ' το τηλέφωνο. Αμφιβάλλω αν είναι κάτι νέο. Δε μπορώ να μπω στο σπίτι του καθενός να δω τι κάνει, αλλά όταν μπαίνω στο λεωφορείο το μισό λεωφορείο μιλάει στο κινητό. Ειδικά οι πιο ηλικιωμένοι, με προβλήματα ακοής, κάνουν κανονική εκπομπή των προσωπικών τους θεμάτων σ' όλο το όχημα. Οι ίδιοι που δήθεν φρικιούν ("φρικάρουν" θα 'πρεπε να πω) στην ιδέα της έκθεσης των προσωπικών τους δεδομένων, μπαίνουν σε φρικιαστικές λεπτομέρειες της ζωής τους στις τηλεφωνικές διηγήσεις τους εντός λεωφορείου. Οι ίδιοι που διαμαρτύρονται για τις κεραίες της κινητής ακτινοβολούν το κεφάλι τους και τα κεφάλια των άτυχων διπλανών τους για τη διάρκεια ενός ολόκληρου δρομολογίου.

Μακάρι λοιπόν να υπήρχε κάμψη, αλλά δεν τη βλέπω.

Εισιτήρια

2011-02-11T23:28:00.000-08:00

Τα επιχειρήματα στην Ελλάδα είναι εισιτήριο στην τρέλλα και τα επιχειρήματα γύρω απ' το γνωστό θέμα της αύξησης τιμών και της άρνησης πληρωμής των εισιτηρίων δε θα αποτελούσαν εξαίρεση φυσικά.

Οι συγκοινωνίες στο πολιτισμένο κομμάτι του πλανήτη, εκεί δηλαδή όπου υπάρχουν και λειτουργούν σωστά, παρέχονται από το κράτος και συντηρούνται ως κόρη οφθαλμού. Κατά πόσο οι υπηρεσίες τους τιμολογούνται έτσι ώστε να βγάζουν τα έξοδά τους με δικές τους δυνάμεις ή επιδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό είναι μια σύνθετη απόφαση με κριτήρια όχι στενά οικονομικά (δηλαδή οικονομικά περιορισμένα στον οργανισμό παροχής συγκοινωνιών), αλλά ευρύτερα οικονομικά (δηλαδή βελτιστοποίησης των συνολικών οικονομικών της κοινωνίας) και κοινωνικά.

Μου είναι πρόσφατο το παράδειγμα της Κυανής Ακτής, όπου με εισιτήριο ενός Ευρώ μπορεί ο καθένας να μετακινηθεί οπουδήποτε ανάμεσα στις πόλεις της (Νίκαια, Κάννες, Μονακό κ.λπ.) και γενικώς οπουδήποτε σε ένα πυκνό δίκτυο με πυκνή υπεραστική εξυπηρέτηση. Δεδομένου του προβλήματος περιορισμένης χωρητικότητας, που έχει το βασικό παραλιακό δίκτυο της περιοχής, η λύση αυτή προφανώς εξυπηρετεί και αυτόν τον σκοπό (ο οποίος εξυπηρετείται κι από άλλα παρόμοιας αντίληψης μέτρα, όπως πυκνό δίκτυο δανειζόμενων ποδηλάτων για κίνηση μέσα στην πόλη). Επίσης εξυπηρετεί και ενθαρρύνει την τουριστική κίνηση, που αποτελεί τη "βιομηχανία" της περιοχής. Προφανώς ο εν λόγω οργανισμός δεν βγάζει τα έξοδά του, θα έλεγα ότι πρέπει να βάζει βαθιά το χέρι στο γαλλικό κρατικό προϋπολογισμό.

Με δυο λόγια το επιχείρημα "τι ντροπή που ο οργανισμός αστικών (και άλλων) συγκοινωνιών δε βγάζει τα λεφτά του" σκέτο, χωρίς συνδυασμό με άλλα ζητήματα, είναι απλή, θα έλεγα χυδαία, προπαγάνδα. Τα προβλήματα του οργανισμού αστικού συγκοινωνιών είναι πολλά, και ίσως το λιγότερο σπουδαίο απ' αυτά σε μια οργανωμένη κοινωνία είναι το θέμα των ελλειμμάτων, με την έννοια που είπα παραπάνω.

Προφανώς σε μια πόλη κυκλοφοριακού χάους το τελευταίο που θέλουμε είναι να βγάζουμε κόσμο απ' τα μαζικά μέσα μεταφοράς και να τον βάζουμε στα ιδιωτικά αυτοκίνητα και στα ταξί, κατεύθυνση προς την οποία οδηγεί το ακριβό εισιτήριο, αν και το ακριβό εισιτήριο έχει και μια καλή επίδραση: Οδηγεί τις κοντινές μετακινήσεις προς το ποδήλατο ή το περπάτημα.

Η απόσταξη του περί το έλλειμμα θέματος σε δυο μόνο ζητήματα οδηγεί τη δική μου τουλάχιστον σκέψη. Το ένα είναι πως αποτελεί το μοναδικό επιχείρημα για τη συμπίεση των μισθών των οδηγών, ενός κλάδου με σκληρή συμπεριφορά και αποτελεσματικούς τρόπους αντίδρασης (που έχουν να κάνουν με την ακινητοποίηση των μέσων μεταφοράς και τη μετατροπή σε χάος της ζωής της πόλης). Το άλλο είναι το ποιος τελικά πληρώνει το μάρμαρο και πώς αυτό ρυθμίζει περαιτέρω την οικονομία. Πληρώνει ο ίδιος ο μετακινούμενος εργαζόμενος, χρηματοδοτώντας εν μέρει την δυνατότητά του για καλύτερη εργασία και εν μέρει τον (μεγαλο- ή μικρο-) εργοδότη του που μπορεί να προσλάβει εργαζόμενους μέσα από μια ευρύτερη δεξαμενή πιθανών εργαζομένων (γεγονός που υποσκάπτει τον πρώτο από τους δύο στόχους); Πρέπει να πληρώνει ο μετακινούμενος με το ιδιωτικό ή επαγγελματικό του μέσο για το γεγονός ότι οι χρήστες των λεωφορείων του αδειάζουν το δρόμο; Γενικά οι ελεύθεροι επαγγελματίες πληρώνουν κάτι γι' αυτό μέσω των φόρων τους όταν οι συγκοινωνίες επιδοτούνται απ' το κράτος. Όμως ειδικά στην Ελλάδα της φοροδιαφυγής των ελεύθερων επαγγελματιών πώς θα συμβεί αυτό;

Κι εκεί που σκεφτόμουν όλα αυτά αυταπατώμενος ότι ζω ίσως σε πολιτισμένο κράτος ήρθε μια εκπομπή της τηλεόρασης και μ' έβγαλε απ' τη αυταπάτη, η βιογραφία του Γιαγκούλα. Όταν μόλις ογδόντα χρόνια πριν από τώρα η Ελλάδα ήταν χώρα της ληστείας, για ποια οργάνωση μπορούμε να συζητάμε σήμερα;

4 τοίχοι

2011-02-08T05:42:00.000-08:00

Το πρωί πάω στο γραφείο. Το βράδυ μένω σπίτι. Τέσσερις τοίχοι. Γιατί;

Μα το λεωφορείο δεν περνάει απ' τη στάση, γιατί είναι στάση εργασίας, γιατί είναι απεργία, γιατί είναι συνέλευση, γιατί ο οδηγός πίνει καφέ και δεν τον έχει τελειώσει, γιατί το όχημα είναι χαλασμένο. Αν περάσει ή τα ακυρωτικά θα είναι χαλασμένα, ή θα είναι σαμποταρισμένα από συνδικαλιστές, ή θα μπουν ακτιβιστές που θα μας εμποδίζουν να ακυρώσουμε τα εισιτήρια, και φυσικά κατόπιν θα μπουν ελεγκτές για να μας βάλουν πρόστιμο, είτε γιατί είμαι γκαντέμης, είτε γιατί είναι συνεννοημένοι και μας κάνουν πλάκα, είτε γιατί έχω άγχη κι όλα αυτά είναι απλές φοβίες. Ή μήπως να πάρω το αυτοκίνητό μου, να ξοδέψω την πιο ακριβή βενζίνη της Ευρώπης, που σε λίγο θα πουλιέται σε χρυσά δοχεία, να προσπαθώ να αποφεύγω με συνεχές σλάλομ τους παράνομα παρκαρισμένους ακόμη και στους πιο κεντρικούς δρόμους επειδή αγοράζουν ομαδικώς τυρόπιτες, χαλιά, έπιπλα, κουλούρια, πορτοκάλια, τσιγάρα, να υπομένω τον τροχονόμο της Κατεχάκη και Μεσογείων που θα με στήσει ένα τέταρτο στη διασταύρωση για να δίνει προτεραιότητα στην "κάθοδο" των μυρίων, να καταπιέζομαι να μη βρίζω τους εξυπνάκηδες που στρίβουν αριστερά με χώσιμο από δεξιά και αντιστρόφως, να φρενάρω πίσω από ταξιτζήδες που επιμένουν να αποβιβάζουν και να επιβιβάζουν στην Κηφισίας και στη Συγγρού ενώ γι' αυτόν ακριβώς το λόγο ξοδέψαμε λεφτά και χώρο για τους παράδρομους, κι ύστερα, άμα ποτέ φτάσω στον προορισμό μου, να μη μπορώ να παρκάρω;

Ή μήπως να πάρω ταξί και να μου λέει ο ταξιτζής τον καημό του, να κάνει πως δεν ξέρει τη διαδρομή, να κάνει πως ξεχνάει να μου δώσει απόδειξη, να είναι δυσαρεστημένος που δεν έχει μέσα άλλους δέκα - εννοείται χωριστά χρεωμένους, να είναι μουρτζούφλης που δεν είμαι γιαπωνέζος και δε θα με χρεώσει το δεκαπλάσιο και εν τέλει να πληρώνω σύμφωνα με το πειραγμένο του ταξίμετρο;

Κι αν ξεπεράσω όλα τα προηγούμενα πού να πάω; Να πάω να δω τα υποβαθμισμένα πολιτιστικά του κέντρου; Να πάω να δω εκθέσεις ζωγραφικής όπου όλα τα έργα είναι αντιγραφή του στυλ παλιότερων του εξωτερικού; Να πάω μέγαρο και ν' ακούω κοντσέρτο του Μπετόβεν για βήχα και ορχήστρα; Να πάω θέατρο, όπου παραμονεύουν οι χούλιγκαν να μου σπάσουν το κεφάλι, όπου οι ηθοποιοί παίζουν όπως παίζαμε σκετσάκια στο σχολείο, όπου οι σκηνογράφοι κάνουν δήθεν αφαιρετικά φτηνιάρικα σκηνικά, όπου θα δω τους ίδιους χοντρικά που σιχαίνομαι να βλέπω στην τηλεόραση; Να πάω σινεμά και σ' όλο το έργο να μυρίζω τα φουντούνια και τα ποπ-κορν του διπλανού, ακούγοντας συγχρόνως το χρατς-χρουτς απ' τα δόντια του και τα δάχτυλά του που σκαλίζουν το χαρτόκουτο; Να πάω στις παραλίες στις ψαροταβέρνες όπου παραμονεύει η δηλητηρίαση κι όπου τα κατεψυγμένα πουλιούνται για φρέσκα; Να πάω στα σικ εστιατόρια όπου παραμονεύει ο ταμίας να μου τσακίσει το πορτοφόλι χρεώνοντας 10 κι 100 φορές πάνω απ' το πραγματικό κόστος τις μερίδες και πουλάει κρασιά της πλάκας για Σατώ-δεν-ξέρω-τι; Να πάω σε καφέ και να μου χρεώνει το καφεδάκι πιο ακριβά απ' το Μονακό, να αναπνέω τον τσιγαροκαπνό της δήθεν απαγόρευσης και να παρατηρώ σαν τους γέρους του Μάπετ-σόου ποιος μπαινοβγαίνει;

Ή να δώσω τα λεφτάκια μου στις αδηφάγες αεροπορικές εταιρίες κι αν φτάσω σώος να με ληστέψουν ιταλοί, ισπανοί, αφρικανοί, πορτογάλοι, βραζιλιάνοι πορτοφολάκηδες κι άλλοι παρόμοιοι; Αλλά τουλάχιστον μπορώ να διαλέξω ένα τόπο μακριά απ' την "κρίση" και να ξεχαστώ για λίγο.

Κι αν ακολουθήσω το Κηλαηδόνειον "θα κάτσω σπίτι", τι να κάτσω να κάνω; Να βλέπω τα δήθεν δελτία ειδήσεων ή τις ταινίες που τις έχω δει πάνω κάτω όλες, εκτός ίσως από κάτι ψιλοπερίεργες του κουλτουρο-σινε-πλας που δυο στις τρεις παρακαλάς να τελειώσουν μια ώρα αρχύτερα; Ή να πέφτω πάνω στα κανάλια με το τρας-τιβί και τους λογής λογής μαγείρους την ώρα που πρέπει να κάνω δίαιτα; Ή να "σερφάρω" διαβάζοντας του καθενός το μακρύ και το κοντό; Ή τελικά να περιοριστώ στα βιβλία κι όταν (και αν) πάω ογδόντα να λέω ότι έφαγα τη ζωή μου στους τέσσερις τοίχους;

Το τέλος της τυπογραφίας

2011-01-30T13:32:00.001-08:00

Γνωστή εταιρία πώλησης βιβλίων, χάρτινων και ηλεκτρονικών, ανακοίνωσε πρόσφατα ότι οι μηνιαίες ηλεκτρονικές πωλήσεις ξεπέρασαν τις χάρτινες. Δεν ξέρω αν πρέπει να χαρώ για λογαριασμό του περιβάλλοντος, δηλαδή για τα δέντρα που δεν κόπηκαν, αν και σε πολλές περιπτώσεις υποθέτω πως η ορθολογισμένη χρήση του δάσους είναι προτιμότερη από την παραμέληση και τις καλοκαιρινές φωτιές. Εκείνο που με απασχολεί αυτή την ώρα είναι η αισθητική της ανάγνωσης, που διατρέχει μεγάλο κίνδυνο.

Πολλές απ' τις τεχνολογίες που βρίσκονται γύρω μας, που διαμορφώνουν το κοντινό μας περιβάλλον, είναι πιο πρόσφατες απ' ότι νομίζουμε και αρκετές είναι καταδικασμένες να ζήσουν λίγο. Ο κόσμος είναι γεμάτος ασφαλτοστρωμένους δρόμους, αλλά οι περισσότεροι είναι του τελευταίου αιώνα και σε κάθε περίπτωση ήταν άγνωστοι πρίν το 1830. Παρόμοιες καταστάσεις ισχύουν για τα (σταθερά) τηλέφωνα και τα ραδιόφωνα, που σιγά σιγά οδεύουν προς την εξαφάνισή τους. Τα βιβλία είναι βέβαια παλιότερη εφεύρεση, αλλά τα τυπωμένα βιβλία είναι πιο πρόσφατα, μετρούν μόλις κάτι παραπάνω από πέντε και μισό αιώνες, και φαίνονται επίσης να οδεύουν προς την παρακμή. Στη διάρκεια αυτών των αιώνων η τυπογραφία εξελίχθηκε τόσο τεχνικά όσο και αισθητικά. Είναι αμφίβολο αν τα νεότερα βιβλία μπορούν από καλλιτεχνική άποψη να θεωρηθούν καλύτερα από τα εικονογραφημένα χειρόγραφα, αλλά τέλος πάντων αυτά δεν ήταν είδος μαζικής κατανάλωσης, ήταν για τα μάτια λίγων. Η τυπογραφία, φροντίζοντας για τα μάτια και για το χρόνο των πολλών, προσπάθησε κατά κύριο λόγο να δημιουργήσει κείμενα ευανάγνωστα. Ταυτόχρονα έγιναν πολλές προσπάθειες να συνδυαστεί η αισθητική με τη χρηστικότητα, αν και δε λείπουν οι καθαρά αισθητικές προσπάθειες. Παράδειγμα του παραπάνω συνδυασμού δίνουν βιβλία που έχουν κάποια σχέση με συγκεκριμένους τόπους, οπότε διακοσμούνται με υπέροχους χάρτες. Τα μυθιστορήματα του Ιουλίου Βερν έδειχναν τόπους μακρινούς και εφευρέσεις ανήκουστες ως τότε. Βιβλία που έχουν να κάνουν με τις εικαστικές τέχνες δε χάνουν την ευκαιρία να διακοσμούνται με αντίστοιχες εικόνες.

Αλλά η βασική τέχνη της τυπογραφίας έχει να κάνει με ένα συνδυασμό αφενός φιλικής στο μάτι εικόνας του κειμένου για χάρη της ευκολότερης ανάγνωσης και κατανόησής του και αφετέρου ενός λεπτού γούστου στους τρόπους επίτευξης του εν λόγω στόχου. Η άποψη αυτή πρεσβεύει ότι ένα καλό βιβλίο είναι κάτι παραπάνω από μια συμπαθητική τυπογραφική σειρά και λέξεις τακτοποιημένες με κάποια επιμέλεια πάνω στο χαρτί. Κατ' εξοχήν το βιβλίο του Bringhurst δίνει μια καλή περιγραφή αυτής της άποψης. Φωτισμένοι ειδικοί των υπολογιστών, όπως ο Donald Knuth, προσπαθώντας να βάλουν τον υπολογιστή να δουλέψει στην υπηρεσία της βελτίωσης της αισθητικής του τυπωμένου κειμένου, επινόησαν συστήματα ηλεκτρονικής "στοιχειοθεσίας", όπως το LaTeX.

Και ξαφνικά ήρθαν οι e-readers και το "ηλεκτρονικό μελάνι", δηλαδή μια τεχνολογία που δημιουργεί μια "οθόνη" που μοιάζει με το τυπωμένο χαρτί. Η τεχνολογία αυτή φιλοδοξεί κυρίως να προσφέρει διάβασμα πιο φιλικό στο μάτι από την κλασσική οθόνη υπολογιστή κι αυτό είναι το κλασσικό της επιχείρημα προώθησης στην αγορά. Τα πιο πολλά από τα formats που χρησιμοποιούν οι e-readers δεν κάνουν σχεδόν τίποτε παραπάνω από το να χωρίζουν ένα συνεχές κείμενο σε γραμμές προσαρμοσμένες στο μέγεθος της οθόνης και των γραμμάτων της επιλογής του αναγνώστη. Αν το κείμενο έχει εικόνες, υποσημειώσεις, υπέρτιτλους, υποσημειώσεις κ.λπ., όλα αυτά πέφτουν περίπου όπου λάχει. Βιβλία σπάνιας αισθητικής στο χαρτί έχουν ηλεκτρονικές εκδόσεις που θυμίζουν το γνωστό "πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα".

Βέβαια το χαμηλής τυπογραφικής ποιότητας κείμενο είναι παλιότερη "επινόηση" και ήρθε ευθύς αμέσως με την εμπλοκή του υπολογιστή στη συγγραφή κειμένου. Είναι κοινό μυστικό πως οι επεξεργαστές κειμένου, παρά τις βελτιώσεις τους, ακόμη βρίσκονται πολύ πίσω από ένα καλό στοιχειοθέτη και εν πάση περιπτώσει πέρασαν μερικές δεκαετίες όπου το κείμενο που έβγαζαν δεν ήταν μακριά από τις παραπάνω πλίνθους. Ύστερα ήρθαν οι διαδικτυακές συλλογές κειμένων, όπως π.χ. το θαυμαστό για τον πλούτο των κειμένων που προσφέρει project Gutenberg, που παρά την ονομασία του όμως δεν έκανε πολλά για την τυπογραφική εμφάνιση των κειμένων. Η τελευταία απαιτεί χρόνο και κόπο είναι η αλήθεια. Όμως προσπάθειες όπως το project Gutenberg συνοδεύονταν από μια εντύπωση λύσης ανάγκης, ότι δηλαδή διευκολύνεται η πρόσβαση καθενός στην πρωτογενή και ουσιαστική πληροφορία, που είναι το ίδιο το κείμενο, θυσιάζοντας την αισθητική. Αν ζω σε μια μακρινή περιοχή και δυσκολεύομαι να βρω βιβλιοθήκες και βιβλιοπωλεία, αν δε θέλω να διαθέσω χρήματα για χάρτινα βιβλία, αν
είμαι ερευνητής και θέλω να μελετήσω ένα δυσπρόσιτο κείμενο χωρίς να ταξιδέψω ή να καταφύγω στη μεταφορά δεμάτων απ' το ταχυδρομείο, μπορώ να κάνω ορισμένες ποιοτικές παραχωρήσεις ως προς την οπτική και αισθητική ποιότητα του κειμένου. Οι παραχωρήσεις αυτές ήταν ως τώρα συνειδητές και ήταν σε γνώση μου ότι αυτό που χρησιμοποιώ ήταν αν όχι μια λύση ανάγκης, τουλάχιστον μια λύση κατώτερη από τα συνήθη βιβλία.

Όμως η έλευση των e-readers, και μάλιστα αυτών με τις πιο μικρές οθόνες, νομιμοποίησε το χύδην κείμενο, κυρίως με το τεχνικό επιχείρημα της εύκολης προσαρμογής σε κάθε είδους οθόνη. Τώρα τα e-books πωλούνται σε σχεδόν χύδην μορφή (δηλαδή με ελάχιστη μορφοποίηση) και ονομάζονται "ηλεκτρονικά βιβλία", όχι π.χ. "ηλεκτρονικά κακέκτυπα", επομένως στα μάτια του αναγνώστη το χύμα εμπεδώνεται ως "νόμιμη" μορφή εμφάνισης του κειμένου. Κι αυτό ενώ υπάρχουν πιο αξιοπρεπείς μορφές (όπως το pdf) και λύσεις που θα διατηρούσαν τα καλά της χάρτινης τυπογραφίας στην εποχή της ηλεκτρονικής τοιαύτης.

Παρήγορο είναι το γεγονός ότι η επιστημονική κυρίως βιβλιογραφία δεν υποχώρησε στην τάση για χύδην κείμενο. Τα ηλεκτρονικά επιστημονικά περιοδικά τυπώνονται στην ίδια μορφή με τα αντίστοιχα χάρτινα. Αυτό βέβαια συνέβη πρώτα πρώτα εξ ανάγκης, επειδή τα μαθηματικά ή τα σχήματα πρέπει να παραμένουν αλώβητα, γεγονός που έσωσε και τη γενικότερη τυπογραφική αισθητική.

Αν αυτή η τάση επεκταθεί στα γενικής χρήσης βιβλία θα διασωθεί η (εν μέρει καλή) τέχνη της τυπογραφίας. Για άλλη μια φορά η επιστήμη θα σώσει την καθημερινή ζωή.

Τι Λωζάνη, τι Κοζάνη

2011-01-03T03:54:00.000-08:00

Λυπάμαι που έχω καταντήσει σαν έναν απ' τους δύο γέρους στο Muppet Show. Αλλά στο Χαλάνδρι της οικονομικής κρίσης και της "ύφεσης" ο Espresso τιμάται ακόμη τρία Ευρώ, o διπλός τέσσερα, ο Cappuccino τέσσερα, ενώ διάφοροι άλλοι καφέδες με προσμίξεις ποτού δίνουν πάσαν ευκαιρία στον καφετζή να ξεφύγει προς τα πάνω όσο επιθυμεί. Την ίδια ώρα στην περιώνυμη Κυανή Ακτή, σ' ένα τυπικό παραλιακό καφέ της Promenade des Anglais στη Νίκαια (της Γαλλίας) ο Espresso κοστίζει 1,90 Ευρώ, ο διπλός 3,70 και ο Cappuccino 3,10. Στο Μονακό, στο Café de Paris, που βρίσκεται μπροστά στο Καζίνο και ανήκει στην ίδια επιχείρηση, εν ολίγοις σε μια απ' τις πιο ακριβές περιοχές του κόσμου, η ζεστή σοκολάτα (με κανάτα για διπλή ποσότητα) στοιχίζει 5,40 Ευρώ, όταν στο ως άνω Χαλάνδρι (και οπουδήποτε αλλού στην Αθήνα) οι τιμές φτάνουν τα 7 και 8 Ευρώ. Και ρωτάω, εμείς που πάμε και τα πληρώνουμε όλα αυτά τι είμαστε;

"Εθνικής Αντιστάσεως"

2010-12-21T00:30:00.000-08:00

Έχω ξαναγράψει για το ίδιο θέμα. Η Εθνικής Αντιστάσεως κοντά στη διασταύρωσή της με την Παπανικολή στο Χαλάνδρι είναι το εθνικό μας σύμβολο. Είναι η επιτομή του τι συμβαίνει σ' αυτή τη χώρα. Η μεσαία λωρίδα του δρόμου έτσι, ξαφνικά και χωρίς προειδοποίηση, χωρίς ιδιαίτερη διαγράμμιση, αλλάζει φορά. Ξαφνικά αλλάζει η θέση της διπλής γραμμής στα μουλωχτά, σβήνει η μια, αρχίζει η άλλη, σε μια καινοφανή σηματοδότηση που μόνο στην τριτοκοσμική Ελλάδα μπορεί να υπάρξει. Εν αρχή ην λοιπόν η κρατική κακοτεχνία, αγραμματοσύνη, αδιαφορία, κάτι άλλο; Εκεί επάνω στη συνέχεια κεντάει αριστουργήματα ο Έλληνας οδηγός και γενικώς ο Έλληνας "πολίτης". Εκεί που τελειώνει η δική του λωρίδα συνεχίζει, κάνοντας τον τυφλό, και μπαίνει μεγαλοπρεπώς στο αντίθετο ρεύμα. Τι κι αν καταπατήσει το δικαίωμα του άλλου. Τι κι αν τον βάζει σε κίνδυνο. Τι κι αν δημιουργεί χάος. Νοιάζεται κανείς σ' αυτή τη χώρα για τον άλλο;

Προ δύο ετών κυκλοφορούσε ένα video καλοθελητών γειτόνων ότι η χώρα θα καταστραφεί, ότι οι γνωστοί και μη εξαιρετέοι Έλληνες θα τρώνε ο ένας τις σάρκες του άλλου. Το 'χουν πει κι άλλοι, και ακαδημαϊκοί και σοφοί του καφενείου, ότι στη χώρα αυτή δεν υπάρχει κοινωνία. Το βλέπουμε κάθε μέρα. Ο ένας διεκδικεί τα δικαιώματα ή τα "δικαιώματά" του γράφοντας κανονικότατα τα δικαιώματα κάθε άλλου. Ο ένας προσπαθεί να εξαπατήσει τον άλλο, απ' τον πολιτικό μέχρι τον ψιλικατζή. Έτσι δε λειτουργεί τίποτε. Έτσι υποφέρουμε καθημερινά όλοι μέχρι την τελική πτώση. Μια χώρα που δεν αξίζει σύντομα θα πάψει να υπάρχει, ο δαρβίνειος νόμος στον πλανήτη είναι άτεγκτος. Υπάρχουν άλλοι ικανότεροι και πρόθυμοι να αξιοποιήσουν μια περιοχή με καλό κλίμα, διέξοδο στη θάλασσα κι άλλα οικονομικά πλεονεκτήματα. Οι πιο έξυπνοι από μας θα μεταναστεύσουν τώρα. Οι υπόλοιποι μπορούν απλώς να προσεύχονται και συγχρόνως να ασκούνται στη διαφθορά, πάνω κάτω όπως το 1450.

Το κάπνισμα στη Μπανανία

2010-11-14T04:11:00.000-08:00

Η Μπανανία υπέγραψε μια διεθνή συνθήκη για την απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Γιατί την υπέγραψε; Μολονότι όλοι κατά βάθος γνωρίζουν ότι ανήκει στον τρίτο κόσμο, οι πολίτες της δε θέλουν να χωνέψουν αυτή την απλή αλήθεια. Αν μιλήσεις στους τελευταίους θα σου που ότι είναι τόσο πολιτισμένοι όσο οι Δανοί και οι Σουηδοί, αν όχι και καλυτερότεροι, οι δε πολιτικοί της κάνουν κινήσεις βιτρίνας, με τις οποίες προσπαθούν να παραστήσουν ότι η χώρα αυτή έχει κάτι κοινό με τις αναπτυγμένες χώρες. Δεν είχαν το θάρρος να παραδεχτούν ότι η χώρα τους είναι κατά βάση στο ίδιο κλαμπ με ορισμένες χώρες όπου το κάπνισμα είναι εθνική πληγή, αλλά τουλάχιστον έχουν την αξιοπρέπεια να μη υπογράφουν συνθήκες που δε θα κατάφερναν να εφαρμόσουν. "Μαφία, τζόγος και τσιγάρο πάνε πάντα μαζί στο Λας Βέγκας", αλλά στην περίπτωση αυτή φαίνεται ότι το κακό περιορίζεται σε μια νησίδα.

Τα μέτρα που παίρνονται βέβαια στη Μπανανία έχουν συνήθως την ίδια κατάληξη: Όχι μόνο δεν τηρούνται με συνέπεια, αλλά το τελικό αποτέλεσμα είναι χειρότερο απ' αυτό πριν την υποτιθέμενη λήψη μέτρων. Τον πρώτο καιρό που κρατούσε η απαγόρευση του καπνίσματος κάμποσοι υπάλληλοι, κυρίως δημόσιοι, εξαφανίζονταν απ' τη θέση τους για να ικανοποιήσουν την ανάγκη τους για κάπνισμα, που είναι ειδικά στη Μπανανία τόσο αδήριτη όσο π.χ. η ανάγκη αφόδευσης. Έτσι το έτσι κι αλλιώς αδύναμο ωράριο κάμποσων δημόσιων υπηρεσιών έγινε ακόμη πιο αδύναμο.

Αλλά στη Μπανανία το κλίμα είναι πολύ πιο θερμό απ' ότι π.χ. στη Φινλανδία, αλλιώς δε θα 'βγαιναν οι μπανάνες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχει ένας ήπιος χειμώνας. Όσο λοιπόν ήταν ο καιρός καλοκαιρινός όλοι στα καφέ ήταν χαρούμενοι, και κυρίως οι καφετζήδες, επειδή οι κατά πλειοψηφία χαρμάνηδες πελάτες μπορούσαν να κάθονται έξω, όπου το κάπνισμα επιτρεπόταν. Μόλις όμως η θερμοκρασία έπεσε κάτω απ' το δεκαπέντε, κι άρχισαν να αραιώνουν πρώτοι οι πιο ηλικιωμένοι, οι καταστηματάρχες κήρυξαν την ... "επανάσταση" ενάντια στο μπανανικό κράτος, το οποίο έτσι κι αλλιώς είναι μια ωχρή απομίμηση (κοινώς μαϊμουδιά) των κρατικών δομών των αναπτυγμένων χωρών. Έτσι λοιπόν ξαφνικά οι καφετζήδες έγιναν αντικρατιστές κι επαναστάτες, και φαίνονται έτοιμοι να επισημοποιήσουν την αντικρατική τους πάλη ιδρύοντας το Coffee Party, αντιγράφοντας (κατ' όνομα) το γνωστό στο Νέο Κόσμο Tea Party.

Στο μεταξύ η πρώτη φάση της, έστω ελλειμματικής, εφαρμογής του αντικαπνιστικού νόμου, ώθησε τα καφέ να φέρουν τους καπνιστές στους εξωτερικούς χώρους ή, ελλείψει των τελευταίων, στην έξω πλευρά των μαγαζιών, απ' όπου αφαιρούσαν τις τζαμαρίες ή άνοιγαν τα παράθυρα για να ικανοποιήσουν δήθεν τις απαιτήσεις του νόμου για αερισμό. Στα περισσότερα βέβαια μαγαζιά, με την ανοχή του "κράτους", υπάρχει στην πλευρά της πρόσοψής τους ένας χώρος που μεταμφιέζεται πότε σε ανοιχτό και πότε σε κλειστό, κάτι δηλαδή σαν καμπριολέ, αλλά τέλος πάντων αυτή είναι μια άλλη ιστορία. Τώρα όμως, μετεπαναστατικώς, οι καπνιστές κατοχύρωσαν αυτή την εξώτερη πλευρά (εξωτερική ή όχι) με την καλύτερη θέα, και τα τασάκια αρχίζουν απ' αυτή την πλευρά και προχωρούν προς τα ενδότερα. Για τους μη καπνίζοντες επομένως τώρα πια δε μένει παρά ένας χώρος στο βάθος του καταστήματος, δίπλα στην τουαλέτα ή στην κουζίνα, γεγονός που αποδεικνύει το θεώρημα που είπα πιο πριν, ότι δηλαδή στη Μπανανία η εισαγωγή ρυθμίσεων που υπάρχουν αλλού στο τέλος οδηγεί σε τελικό αποτέλεσμα χειρότερο απ' τη μη εισαγωγή τους.

Τόσο πιο αυθάδεις όσο πιο αγράμματοι

2010-10-01T14:58:00.000-07:00

Γίνεται σε τηλεοπτικό κανάλι συζήτηση για τα της ανώτατης παιδείας, εν όψει μάλιστα νέου νόμου που σίγουρα θα γεννήσει αντιπαραθέσεις σε ποικίλα πεδία. Μεταξύ των προσκεκλημένων είναι πρύτανης που αγωνίζεται να συμπληρώσει δυο προτάσεις τη φορά που με μύριους κόπους θα πάρει το λόγο. Ο οικοδεσπότης δημοσιογράφος αντί να περιοριστεί σε ερωτήσεις και στοιχειώδη συντονισμό πετάγεται συνεχώς απ' το ένα θέμα στο άλλο (επειδή δήθεν έτσι θα κρατήσει το ενδιαφέρον του τηλεθεατή), διακόπτει τις απαντήσεις, ιδίως τη στιγμή που αρχίζουν να γίνονται ενδιαφέρουσες και να θίγουν σοβαρά προβλήματα, επιμένει να φέρνει στο προσκήνιο επουσιώδη και βλακώδη πλην πιασάρικα θέματα κι αναλίσκεται σε περιπτωσιολογία ανασυρμένη απ' τις φοιτητικές του εμπειρίες, για τις οποίες ουδείς ενδιαφέρεται. Ο πρύτανης επισημαίνει το πρόβλημα με δυο λόγια και εκλιπαρεί να τον αφήσουν να μιλήσει για τα ουσιώδη. Δεν υπάρχει όμως έλεος απ' τον παντογνώστη και παντοδύναμο οικοδεσπότη. Για να μη πω ότι υπάρχει ένα χάος παιδείας ανάμεσα σ' ένα πανεπιστημιακό κι ένα δημοσιογράφο, το οποίο ο δεύτερος θα 'πρεπε στοιχειωδώς να συναισθάνεται, θα το θέσω ως θέμα εξειδίκευσης: Ο μέσος δημοσιογράφος (στην καλύτερη γι' αυτόν περίπτωση) γνωρίζει απείρως λιγότερα για τα προβλήματα της ανώτατης παιδείας απ' τον μέσο πανεπιστημιακό, κατά τον ίδιο τρόπο που ο μέσος δημοσιογράφος γνωρίζει λιγότερα για τις αποχετεύσεις από το μέσο υδραυλικό. Αν ο δημοσιογράφος είχε ελάχιστη συναίσθηση της μειονεκτικής θέσης του θα 'πρεπε να συμπεριφέρεται με πιότερη μετριοφροσύνη, να αφήνει τους καλεσμένους να αναλύουν τα θέματα και να περιορίζεται στον κατάλογο με τις σημειωμένες ερωτησούλες του χωρίς να αποκλείει στους φιλοξενουμένους να βγαίνουν εκτός καταλόγου, μήπως και τελικά ακουστεί κάτι ενδιαφέρον.

Στη συνέχεια της εκπομπής βγαίνει ως από τηλεφώνου θεός έτερος δημοσιογράφος, διευθυντής σκουπιδιάρικης εφημερίδας. Αρχίζει κι αυτός να ροκανίζει το χρόνο αναπτύσσοντας ένα επουσιώδες κουτσομπολίστικο πιασάρικο θεματάκι, που έχει "αποκαλύψει" η φυλλάδα του (δηλαδή κάνει μεταξύ άλλων και γκρίζα διαφήμιση) και που έχει μακρινή μόνο σχέση με το κύριο θέμα της κουβέντας. Παραληρεί νομίζοντας ότι "βάζει στη θέση τους" τους ρέμπελους πανεπιστημιακούς και φυσικά, όπως κι ο προηγούμενος, εξακολουθεί να μην έχει συναίσθηση της ασχετίλας του με το αντικείμενο της συζήτησης.

Έτσι λοιπόν καταστράφηκε μια ακόμη τηλεοπτική ευκαιρία να ειπωθεί κάτι ενδιαφέρον περί την παιδεία στο γυαλί. Απορώ πάντως με το κουράγιο ορισμένων αξιόλογων συμπολιτών μας να βγαίνουν στα κανάλια, γνωστού όντος από καιρό ότι "όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα τον τρών' οι κότες".

Το τέλος των εφημερίδων;

2010-09-18T23:16:00.000-07:00

Το πρωί της Κυριακής διαβάζω τις εφημερίδες στο Internet, συχνά αγοράζω μια απ' αυτές, αλλά συχνότερα μόνο επειδή συνοδεύεται από ενδιαφέρουσα ταινία. Μερικές φορές η καλή ταινία προέρχεται από εφημερίδες που δε θ' αγόραζα ποτέ και που το χάρτινο μέρος τους καταλήγει στα σκουπίδια (κατά προτίμηση σε κάδο ανακύκλωσης χαρτιού) χωρίς να προλάβει να μπει στο σπίτι. Το κίνητρο βεβαίως της ταινίας υφίσταται όσο παραμένουν ψηλές (σε αντίθεση με άλλες χώρες) οι τιμές των DVD περασμένων ετών και μάλιστα ανώτερες της μέσης τιμής μιας κυριακάτικης εφημερίδας, δηλαδή των τεσσάρων περίπου Ευρώ (μη υπολογίζοντας, εννοείται, για τον μέσο αναγνώστη την παράνομη διακίνηση που ανθεί στο Internet). Γυρνώντας στο καθεαυτό περιεχόμενο των εφημερίδων, τι διαβάζω απ' αυτές; Τις ειδήσεις; Όχι, γιατί αυτές τις έχω επαρκώς κατανοήσει κατά τη διάρκεια της εβδομάδας από ειδησεογραφικές ιστοσελίδες παντός τύπου και ξαναβρεί μπροστά μου δυο και τρεις φορές την καθεμία. Αυτό που μου παίρνει 15-20 λεπτά είναι η ανάγνωση σχολίων της επικαιρότητας από σχολιαστές που έχω αξιολογήσει θετικά. Τα σχόλια αυτά έχουν δυο πλευρές πιθανού ενδιαφέροντος, το ίδιο τους το περιεχόμενο και την κατεύθυνση που δίνουν, που σε τελευταία ανάλυση κάτι έχει να κάνει με τις απόψεις που προωθούν οι κύκλοι που βρίσκονται πίσω απ' τις εφημερίδες. Η αλήθεια είναι πως το πρώτο εκ των δύο σπάνια είναι πρωτότυπο κι αξιοπρόσεκτο, αλλά ευτυχώς ανάμεσα στους συνήθεις συγγραφείς παρεμβάλλονται εκτάκτως ειδικοί κυρίως απ' τα πεδία της οικονομίας, της κοινωνιολογίας και της πολιτικής, με λόγο πιο μεστό, τεκμηριωμένο και ανεξάρτητο. Δε μου λείπουν τα χρωματιστά περιοδικά της έντυπης έκδοσης, με τα εν πολλοίς αδιάφορα αρθράκια τους για σπίτια σε εξωτικές περιοχές ή συνταγές σούσι.

Προφανώς τα παραπάνω δεν αποσκοπούν σε μια εξομολόγηση των προσωπικών μου κυριακάτικων συνηθειών. Τα γράφω γιατί υποψιάζομαι ότι αποτελούν συνήθειες μιας ευρείας (και διευρυνόμενης) ομάδας αναγνωστών, ενδεικτικές ενός νέου κλίματος γύρω απ' το χώρο των εφημερίδων.

Τι ακριβώς προσφέρουν σήμερα οι εφημερίδες; Στο κύριο έργο τους, που είναι η ενημέρωση, γράφουν λίγο ως πολύ (συχνά επί λέξει) τις ίδιες ειδήσεις, που προέρχονται από τις ίδιες αρχικές πηγές. Μια ιδέα του βαθμού επανάληψης μπορεί εύκολα να αποκτηθεί από το Google News. Σήμερα, για παράδειγμα, η πρώτη είδηση, σχετική με τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, περιγράφεται από "38 άρθρα ειδήσεων" και η δεύτερη, σχετική με το θέμα των φορτηγών, από 48 άρθρα.

Είτε είναι παρόμοια με τις άλλες είτε όχι μια εφημερίδα είναι ένας χώρος συγκέντρωσης κειμένων (ειδησεογραφικών και άλλων) που σχετίζεται με μια συγκεκριμένη τεχνολογία παρουσίασης και διανομής. Το Internet άλλαξε και τα δύο, όχι τυχαία, επειδή το δεύτερο εξαρτάται απ' το πρώτο. Η "ηλεκτρονική τυπογραφία" με το μοντέλο του blog επιτρέπει στον καθένα να δημοσιεύσει όποιες ειδήσεις, σχόλια, απόψεις κ.λπ. θέλει με ελάχιστο κόστος. Οι μηχανές αναζήτησης και συγκέντρωσης τον βοηθούν να φτάσει στον αναγνώστη. Είχαν δίκιο οι εκδότες όταν τα έβαλαν με το Google News. Δεν είναι μόνο ότι τις ανταγωνίζεται στο χώρο της διανομής, είναι ότι τις απειλεί ολοκληρωτικά, ότι απειλεί την ίδια τους την ύπαρξη.

Το μόνο που απομένει να ξεκαθαριστεί και να εμπεδωθεί είναι ένα κατάλληλο μοντέλο εσόδων (revenue model) για τους ανεξάρτητους (επαγγελματίες και ερασιτέχνες) δημοσιογράφους, καθώς κι ένα μοντέλο αξιολόγησης. Σ' αυτό το θέμα το τοπίο ξεκαθαρίζει με εκμετάλλευση της διαφήμισης, δηλαδή της μιας από τις δύο πηγές που χρησιμοποιούνται και σήμερα. Οι εταιρίες που στήνουν κι εκμεταλλεύονται τις μηχανές αναζήτησης έχουν ήδη στήσει μια τουλάχιστον εκδοχή του μηχανισμού δημιουργίας εσόδων: Ο διαφημιζόμενος πληρώνει με κάθε κλίκ που γίνεται στην διαφήμισή του. Η άλλη, που βασίζεται στην απ' ευθείας πληρωμή ενός αντιτίμου εκ μέρους του αναγνώστη, είναι στο τζάμπα Internet δύσκολη υπόθεση ακόμη και για τις εφημερίδες, πόσο μάλλον για απομονωμένα blogs. Ωστόσο ήδη σήμερα πολλές "δωρεάν" έντυπες εφημερίδες έχουν αποδείξει τη βιωσιμότητά τους βασισμένες μόνο στη διαφήμιση.

Ένα άλλο ερώτημα που χρειάζεται ξεκαθάρισμα είναι το εξής: Αν δεχτούμε ότι η συγκέντρωση των ειδήσεων με οποιοδήποτε τρόπο είναι βολική κι ελκυστική για τον αναγνώστη (επειδή ο τελευταίος δε θα μπορούσε ποτέ να βρει μια είδηση για την οποία δεν έχει την παραμικρή ιδέα μέσω μηχανής αναζήτησης, με άλλα λόγια δε θα ήξερε για τι να ψάξει), ποιο είναι το κατάλληλο μοντέλο, αυτό που θα βασίζεται στην αυτόματη ή ημιαυτόματη συγκέντρωση και αξιολόγηση (θα έλεγα σαν το Google News, αλλά αυτό βασίζεται ακόμη στις σημερινές εφημερίδες) ή κάτι που βασίζεται σε συγκεκριμένη ομάδα συγγραφέων (κάτι που θα μοιάζει με το in.gr δηλαδή).

Με δυο λόγια το σκηνικό για την κατάργηση των εφημερίδων έχει στηθεί. Μένει να δούμε αν οι μεγαλοεφημεριδάδες θα αντικατασταθούν από "μεγαλοπορταλάδες", αλλά το τελευταίο δε φαίνεται πολύ πιθανό επειδή η επένδυση για ένα portal δεν είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με εκείνη μιας κλασσικής εφημερίδας. Ο άλλος κίνδυνος έχει να κάνει με την αξιολόγηση. Σε μια εφημερίδα υπάρχει στοιχειώδης μηχανισμός αξιολόγησης και ποιοτικού ελέγχου, με ποικίλα καλώς ή κακώς κριτήρια. Αν δεν υπάρξει στις "νέες εφημερίδες" αποτελεσματικός μηχανισμός που θα ξεχωρίσει την ήρα απ' το στάρι θα περάσουμε σε μια εποχή σκουπιδιών. Είναι ικανή μια κοινωνία να εκτιμήσει και να επιβραβεύσει την ποιότητα; Να ένα ενδιαφέρον στοίχημα.

Χαμένοι στην κοσμάρα μας

2010-08-21T22:25:00.000-07:00

Υπάρχουν κάτι παιδάκια, δυο τριών ετών, που τους μιλάς και δε σου μιλάνε, που βρίσκονται εντελώς στο δικό τους κόσμο, που τα βλέπεις να είναι δοσμένα σε δραστηριότητες χωρίς καμμιά επικοινωνία με άλλα άτομα, αφοσιωμένα σ' ένα δικό τους κόσμο, "προγραμματισμένα" σα ρομπότ που εκτελούν ένα άγνωστο πρόγραμμα. Κι όμως αργότερα ξαφνικά ξυπνούν απ' το λήθαργο και γίνονται κανονικά μέλη της κοινωνίας.

Όχι όμως οι Νεοέλληνες.

Στην εθνική οδό Αθηνών Λαμίας στο ύψος χοντρικά της Κηφισιάς υπάρχει μια ταμπέλα που λέει "130". Ουδείς την προσέχει. Αν ήμασταν στην Αυστρία όλοι οι οδηγοί θα έσπευδαν να τροποποιήσουν την ταχύτητά τους σε κάτι ανάμεσα στο 125 και στο 130. Εδώ όλοι οδηγούν σαν να ήταν το όριο γύρω στα 100, δηλαδή ο μέσος όρος παραβιάζει το φανταστικό αυτό όριο τρέχοντας με 110, υπάρχουν οι συνήθεις αργοί που βρίσκονται στον κόσμο τους και πάνε με όσο τους έρθει στο κεφάλι, 60, 70, 80, καθώς και οι συνήθεις μάγκες γκαζοφονιάδες και υποψήφιοι φονιάδες που πάνε επίσης με όσο τους έρθει, δηλαδή με πάνω όριο τον ουρανό. Φυσικά με τέτοια διασπορά ταχυτήτων η εθνική οδός γίνεται ένα φονικό λούνα παρκ.

Κι αν η ταμπέλα αυτή είναι νέα και περνάει απαρατήρητη, στην Αττική οδό που οι ταμπέλες είναι εμπεδωμένες (θεωρητικά) και τις έχει φάει ο αγέρας κι η υγρασία ετών, ισχύουν λίγο ως πολύ τα ίδια: Όλοι τηρούν ένα φανταστικό όριο ταχύτητας. Π.χ. μετά τα διόδια από αεροδρόμιο, όπου το όριο είναι 120, ελάχιστοι νοιάζονται να κινηθούν κοντά στο όριο, η κατάσταση είναι πάλι σαν αυτή που περιέγραψα στην προηγούμενη παράγραφο.

Ομοίως στα σουπερμάρκετ ο καταναλωτής ελάχιστα προσέχει τις τιμές. Συνεχίζει να αγοράζει απ' το κοντινό στο ύψος της κεφαλής προνομιούχο ράφι, συνεχίζει να αγοράζει τις συνήθεις μάρκες που διαφημίζονται στην τηλεόραση, συνεχίζει να βοηθάει στη διατήρηση του ελληνικού παραδόξου των τιμών, δηλαδή ενός επιπέδου πιο ψηλού απ' τη Γερμανία και την Αγγλία ενώ παίρνει μισθούς της πλάκας. Χουβαρντάς ο Έλληνας (ή απλώς κορόιδο;).

Στα καλοκαιρινά μπαράκια η μπύρα 4-7 Ευρώ και οι μαγαζάτορες στη λογική του μήνα που θρέφει τους έντεκα. Στην ισπανική λουτρόπολη Χιχόν δυο μπύρες, μια πατατοσαλάτα, ένας καφές, σύνολο τέσσερα Ευρώ. Ξενοδόχοι και λοιποί περί τον εν Ελλάδι τουρισμό επιχειρηματίες ολοφύρονται για την πτώση της πελατείας εκ του εξωτερικού. Μα οι άλλοι δεν είναι ούτε στραβοί, ούτε κορόιδα.

Στα ποδηλατάδικα των ΒΠ και των ΝΠ το φτηνότερο ποδήλατο, δηλαδή ένα υποτιθέμενο παγκοσμίως φτηνό μέσο μεταφοράς, αρχίζει απ' τα 300 Ευρώ. Σου λέει, τώρα γίνονται ποδηλατόδρομοι (ας μη σχολιάσω πώς), τα ποδήλατα μπαίνουν στη μόδα, τα κορόιδα θα νομίσουν πως αυτή είναι η αγορά. Στην επαρχία αγόρασα αξιοπρεπέστατο ποδήλατο με 130, που δεν έπαθε καμμιά βλάβη, που είχε τον συνήθη εξοπλισμό. Βρήκα στην αποθήκη μου ένα παλιότερο, του άλλαξα λάστιχα, το 'πλυνα, και κοροϊδεύω τους ποδηλατέμπορους. Αλλά σε λίγο λογικά θα μπουν σύντομα στο νόημα οι Κινέζοι και μαζί με τα μπλουζάκια θα πουλάνε ποδήλατα.

Ας μη μιλήσω και για τα πανεπιστήμια και θίξω οικεία κακά.

Βεβαίως όλες αυτές οι συμπεριφορές δεν είναι τυχαίες, οι Έλληνες δεν έχουν (ελπίζω) κάποιο ειδικό γονίδιο που τους κάνει αυτιστικούς. Κάποιοι μας έμαθαν να συμπεριφερόμαστε έτσι. Υπάρχουν βαθύτεροι κοινωνικοί και ιστορικοί λόγοι που κάνουν τους μηχανισμούς της κοινωνίας μας τέτοιους που είναι. Αλλά πόσα χρόνια εκπαίδευσης και συμβίωσης με μη τριτοκοσμικές χώρες μας χρειάζονται για να προσαρμοστούμε; Είμαστε στη ρημάδα την ΕΕ, με τα καλά της και τα κακά της, κάμποσες δεκαετίες ή δεν είμαστε; Πόσα χρόνια μάθησης χρειάζεται ο πίθηκος;

Γιατί (και πώς) ξανάρχισα το εξυπνόφωνο

2010-07-12T04:36:00.000-07:00

Σε προηγούμενο κείμενο είχα γράψει "γιατί έκοψα το εξυπνόφωνο". Πιστεύω ότι είχα εκθέσει αρκετά λογικά επιχειρήματα προς την κατεύθυνση αυτή, αλλά έσχατο κριτήριο της θεωρίας είναι πάντοτε η πράξη, τουλάχιστον για τους μηχανικούς.

Το καλύτερο ίσως είναι να πω τι συνέβη. Πήγα σ' ένα κατάστημα κινητής τηλεφωνίας κι άλλαξα τη συνδρομή μου σε κάποια που ρητώς ανέφερε ότι είναι "χωρίς Internet". Συγχρόνως πήρα ένα νέο κινητό, απλούστερο υποτίθεται, αλλά σήμερα όλα τα κινητά έχουν ένα browser και δίνουν κάποιες εφαρμογές που απαιτούν σύνδεση με Internet. Παρ' όλα αυτά ήμουν εντελώς αποφασισμένος να τις αγνοήσω. Στο κατάστημα έκανα την εξής ερώτηση: "Τώρα αυτό το συμβόλαιο σημαίνει ότι (α) ακόμη κι αν θέλω δε μπορώ να συνδεθώ με Internet ή (β) ότι θα το πληρώσω χωρίς δωρεάν όγκο με κάποια τιμή; Η απάντηση ήταν (β), αλλά μου έδωσαν λάθος τιμή, πολύ πιο φτηνή από την πραγματική. Ήμουν λοιπόν πολύ προσεκτικός κι απαντούσα όλες τις φορές αρνητικά στο τηλέφωνό μου κόβοντάς του τη φόρα κάθε φορά που ήθελε να συνδεθεί και να κατεβάσει bits and bytes. Παρόλα αυτά το ρημάδι είχε καταγράψει περί τις 250 KB σε τρεις μέρες, παρά τις δικές μου "ρητές" απαγορεύσεις. Τον λογαριασμό του μήνα δεν τον έχω δει ακόμη, αλλά αν όντως ισχύει η εντύπωσή μου ότι θα χρεωθώ με το (εξωφρενικό) ποσό των 12 Ευρώ ανά MB, ήδη θα πληρώσω 3 Ευρώ για το τίποτε. Στη συνέχεια ανακάλυψα ότι μολονότι το κινητό είχε GPS με ήδη φορτωμένους χάρτες, η κίνηση οφειλόταν στη χρήση του A-GPS. Σκεφτείτε τώρα το εξής: Αν ένας χρήστης της δικής μου κατηγορίας δε μπορεί να πείσει το κινητό του να μην κάνει καταχρήσεις από μόνο του, τι θα πάθει ο μέσος χρήστης; Η θεία που πάει στα ανηψάκια και της παίρνουν το κινητό και κατεβάζουν παιχνίδια πόσα θα χρεωθεί στο τέλος της μέρας; Κι αναρωτηθείτε: Είναι ορθό μια συνδρομή που αναγγέλλεται ότι δεν έχει Internet στην πραγματικότητα να είναι μια συνδρομή με εξοντωτικά ακριβό Internet; Ο μέσος χρήστης όταν την παίρνει δεν έχει την εντύπωση ότι το προϊόν αυτό δεν έχει καμμιά σχέση με το Internet; Δεν περιμένει ότι κι αν κάνει στο κινητό να εισπράξει απ' αυτό την άρνηση της χρήσης του Internet;

Μ' αυτά τα επιχειρήματα προσπάθησα να πείσω την εταιρία να κόψει απ' τη συνδρομή μου τελείως τις συνδέσεις Internet και πήρα την υπόσχεση ότι θα το έκανε, μολονότι δεν το επαλήθευσα ως τώρα.

Σ' αυτό το κλίμα διαπίστωσα ότι το παλιό μου εξυπνόφωνο είχε μια ρύθμιση με την οποία αποκλείει το παντός είδους κατέβασμα δεδομένων. Ισχύει; Θα το δούμε όταν περάσει ο μήνας κι έρθει ο αναλυτικός λογαριασμός.

Αλλά δεν ήταν αυτό που μ' έκανε να γυρίσω πίσω και να αποφασίσω να χρησιμοποιώ Internet μόνο περιστασιακά, όταν υπάρχει WiFi. Ήταν το γεγονός ότι όλα σ' αυτό γίνονταν ευκολότερα, ότι ήταν πολύ πιο φιλικό στο χρήστη, ότι εκεί είχα την ατζέντα μου και τις ελάχιστες άλλες χρήσιμες εφαρμογές μου. Τι τις ήθελα τις αλλαγές;

Ευρυζωνικότητα και ευρύτητα πνεύματος

2010-06-17T09:21:00.000-07:00

Παρακολούθησα πριν λίγες ώρες τις πρωινές ομιλίες του συνεδρίου της ΕΕΤΤ. Ο στόχος του συνεδρίου είναι να προωθήσει το νέο σχέδιο ανάπτυξης των ευρυζωνικών δικτύων, που βασίζεται στο να φτάσουν οπτικές ίνες ως τα σπίτια. Για όσους είναι μακριά απ' την τεχνολογία αξίζει να ειπωθούν δυο λόγια: Ένα τέτοιο σχέδιο είναι δύσκολο όχι τόσο γιατί κοστίζουν οι οπτικές ίνες ή άλλα παρελκόμενα της σύγχρονης τεχνολογίας, όσο γιατί κοστίζει το μέρος που απαιτεί "χαμηλή" τεχνολογία, δηλαδή σκάψιμο των δρόμων για να περάσουν οι ίνες.

Πριν μπω στο κύριο θέμα, θα ήθελα να σχολιάσω ένα περίεργο φαινόμενο που συμβαίνει στα συνέδρια της ΕΕΤΤ. Μπορεί βεβαίως αυτό το φαινόμενο να έχει μια εντελώς λογική εξήγηση, την οποία θα μπορούσαν να μας δώσουν οι αρμόδιοι της εν λόγω αρχής, αλλά τα εσωτερικά του ελληνικού κράτους και των αρχών του δεν είναι υποχρεωμένοι να τα υφίστανται όσοι παρακολουθούν τέτοια συνέδρια, μιας και κατά τεκμήριο είναι άνθρωποι που η ωριαία απασχόλησή τους (και η αντίστοιχη απώλεια χρόνου) είναι ακριβότερη του μέσου όρου. Αναφέρομαι βεβαίως στην πάγια συνήθεια να προηγούνται των τεχνικών ομιλιών "χαιρετισμοί" και ευλογίες όλων των κομμάτων, μέσω εκπροσώπων τους φυσικά. Πρόκειται για μια γραφικότητα, που γίνεται μεγαλύτερη όταν ορισμένοι εκπρόσωποι ξεφεύγουν από τα όρια χρόνου ενός χαιρετισμού και διατυπώνουν (τις ίδιες κάθε χρόνο) αναλύσεις από ... κομματική σκοπιά. Αν τα κόμματα έχουν να προσφέρουν σχετικές τεχνικο-πολιτικο-οικονομικές αναλύσεις, για να μην το αποκλείσουμε κι αυτό αξιωματικά, ας αξιολογηθούν μαζί μ' όλες τις άλλες κι ας μπουν στην βάσανο των αυτών κριτηρίων με όλες τις άλλες. Αλλά το βάσανο των μεν επανερχομένων συνέδρων είναι ότι ακούνε τα ίδια και τα ίδια εν πολλοίς γραφικά, των δε νέων και ενδεχομένως εκ του εξωτερικού είναι ότι υφίστανται μια ακόμη ελληνική νουβωτέ.

Η κατάσταση αυτή μου θυμίζει μια ομιλία που είχε δώσει στο Πανεπιστήμιο Κρήτης ο διάσημος θεωρητικός φυσικός Hawking. Η ομιλία γινόταν σε μια κατάμεστη αίθουσα, ενώ έξω από αυτήν είχαν στηθεί γιγαντο-οθόνες για όσους δεν κατάφεραν να μπουν εκεί. Κοντολογής είχαν συγκεντρωθεί όσοι θα μαζεύονταν σε ροκ συναυλία, κι αυτό είναι προς τιμήν της νεολαίας μας. Εκείνο που δεν είναι προς τιμήν των διοργανωτών, κατά τεκμήριο πιο ηλικιωμένων, είναι ότι είχαν παραχωρίσει πολλές απ' τις πρώτες σειρές καθισμάτων σε ανώτερους κληρικούς, σε δημάρχους και σε ποικίλους άλλους αξιωματούχους του κράτους που ούτε ενδιαφέρον είχαν για την ομιλία ούτε καταλάβαιναν καλά καλά ποιο ήταν το θέμα της, κι αυτό ήταν ολοφάνερο απ' τις αντιδράσεις τους. Εδώ βεβαίως η κατάσταση είναι κάπως αντίστροφη απ' την προηγούμενη, αλλά παραμένει η δυσαρμονία ομιλητών και ακροατών για λόγους "ελληνικούς".

Πάω τώρα στο κύριο θέμα, πώς δηλαδή θα προωθηθεί η ευρυζωνικότητα στην Ελλάδα του ΔΝΤ (γνωστή παλαιότερα και ως Ψωροκώσταινα για λόγους που δυστυχώς αντέχουν στο χρόνο). Το πρόβλημα θυμίζει από πολλές πλευρές εκείνο του ΟΣΕ. Όλες οι αναπτυγμένες χώρες χρειάζονται σιδηροδρομικό δίκτυο, το οποίο είναι πασίγνωστο πως αποτελεί πολύ ακριβή επένδυση που περιμένεις να την αποσβέσεις σε πολλά χρόνια. Αλλά απ' την επένδυση αυτή μια χώρα με βιομηχανία δε μπορεί να παραιτηθεί, επειδή οι μεταφορές είναι αναπόσπαστο κομμάτι των υποδομών που θα τη στηρίξουν. Το ερώτημα τώρα βεβαίως είναι πώς λύνουμε το αντίστοιχο πρόβλημα στην Ελλάδα. Στην περίπτωση του ΟΣΕ το πρόβλημα είναι "λυμένο", όπως δείχνουν τα αποτελέσματα.

Βεβαίως για τη λεγόμενη "πρόσβαση νέας γενιάς" θα υπάρξουν μελέτες, κι ας ελπίσουμε ότι θα είναι σοβαρές. Δεν μπορώ όμως να μη μπω στον πειρασμό να διηγηθώ ένα παλιό ανέκδοτο, όχι τόσο γιατί είναι αστείο (που δεν είναι), αλλά γιατί είναι από κείνα που έχουν μια βαθύτερη αλήθεια και η ζωή μας τα θυμίζει κάθε τόσο.

Ένας επιχειρηματίας που κατασκεύαζε ραπτομηχανές έλαβε μια μέρα ένα γράμμα από μια ιεραποστολή σε μια απομονωμένη περιοχή της Αφρικής, που τον παρακαλούσε να στείλει μια ραπτομηχανή. Μολονότι είδε το αίτημα με σκεπτικισμό, επειδή θεωρούσε ότι οι τοπικοί πληθυσμοί δε χρησιμοποιούσαν πολύ το ύφασμα, έστειλε σαν καλός χριστιανός ένα κομμάτι. Μερικούς μήνες αργότερα ήρθαν απ' το ίδιο μέρος παραγγελίες, ύστερα κι άλλες παραγγελίες. Η περιέργειά του αυξανόταν να δει πώς είχε εξελιχθεί η τοπική μόδα στο ντύσιμο εξ αιτίας των μηχανών του κι έτσι αποφάσισε να πάει ο ίδιος να δει τις εξελίξεις. Όταν έφτασε είδε τους πρώτους κατοίκους που τον υποδέχτηκαν μαζί με τους ιεραπόστολους περίπου γυμνούς και ρώτησε τους δεύτερους τι τέλος πάντων συμβαίνει και πώς αξιοποιούνται οι ραπτομηχανές. "Δεν είστε αρκετά παρατηρητικός", του είπε ο ένας εκ των ιεραποστόλων. "Αλλιώς θα είχατε δει όλα αυτά τα πρωτότυπα σκουλαρίκια και τα άλλα κοσμήματα που κρέμονται απ' τις μύτες κι άλλα σημεία του σώματος. Οι μηχανές σας διαλύονται και τα μέρη τους αξιοποιούνται στη διακόσμηση σωμάτων και καλυβιών."

Με δυο λόγια, η τεχνολογία αξιοποιείται και μπορεί να αποσβεσθεί εκεί που τη χρειάζονται, κι αυτό προϋποθέτει ένα ήδη υψηλό επίπεδο οργάνωσης. Αλλού στην καλύτερη περίπτωση γίνεται σκουλαρίκια.

Γιατί έκοψα το εξυπνόφωνο

2010-06-16T03:47:00.000-07:00

Την τελευταία και παραπάνω χρονιά είχα πάρει ένα λίαν δημοφιλές smartphone, με touch screen και όλα τα παρελκόμενα, μεταξύ των οποίων βέβαια το πιο επώδυνο είναι η συνδρομή. Την τελευταία την παραβλέπεις εφόσον υπάρχει το αντίστοιχο όφελος, αλλά την παραβλέπεις και την περίοδο του αρχικού εντυπωσιασμού ή της δοκιμής.

Τώρα λοιπόν η δοκιμή τέλειωσε με κάποιο κόστος. Πλήρωσα περίπου 40 Ευρώ το μήνα για 14-15 μήνες, όταν για τις δικές μου ανάγκες ακόμη και με συμβόλαιο δε θα πλήρωνα ούτε 15 Ευρώ το μήνα. Επομένως το ερώτημα είναι τι απέδωσαν τα παραπανήσια 15x25=375 Ευρώ.

Στο τηλέφωνό μου είχα κάμποσες εφαρμογές, παραπάνω από σαράντα. Πολλές τις χρησιμοποίησα ελάχιστα. Θα περιοριστώ επομένως σ' αυτές που χρησιμοποίησα. Πρώτα πρώτα για κάμποσους μήνες στην αρχή έλειπε το ελληνικό πληκτρολόγιο, που σημαίνει ότι δε μπορείς να ψάξεις δρόμους σε χάρτες, δε μπορείς να ψάξεις ελληνικές λέξεις σε μηχανές αναζήτησης. Μια απ' τις εφαρμογές που θα μπορούσαν να είναι πολύ χρήσιμες είναι εκείνη των χαρτών, αλλά δυστυχώς ελάχιστες είναι οι πληροφορίες που είναι διαθέσιμες επί ελληνικού εδάφους. Άμα του πεις "τράπεζες" βγάζει ένα ελάχιστο ποσοστό απ' τις υπάρχουσες, έτσι ώστε να είναι τελικά άχρηστη η πληροφορία. Άμα του ζητήσεις δρομολόγηση βγάζει μόνο οδηγίες για πεζούς (άν όμως κάνεις το ίδιο στο Λονδίνο βγάζει λεπτομερείς οδηγίες για το επόμενο δρομολόγιο λεωφορείων κ.λπ. ή συνδυασμό που μπορείς να πάρεις). Εν μέρει στο προκείμενο θα έλεγα ότι εντάξει, γι' αυτούς η ελληνική αγορά είναι μικρή, δεν είναι περίεργο που μας έγραψαν, αλλά τώρα ομοίως τους έγραψα κι εγώ. Το Skype είναι χρήσιμο, αλλά δουλεύει μόνο αν δε δουλεύει άλλη εφαρμογή, οπότε μπορείς να κοιτάζεις πέντε δεύτερα ποιοι γνωστοί σου είναι on και να το ξανακλείνεις. Εφαρμογές με διάβασμα βιβλίων είναι εκ πρώτης όψεως ενδιαφέρουσες, αλλά τι μπορείς να διαβάσεις στη μικρή οθόνη ενός κινητού; Κι αυτό το λέει ένας μη πρεσβύωψ που διακρίνει τα μικρά γράμματα, ενώ οι περισσότεροι στην ηλικία μου είναι βαριά πρεσβύωπες. Η μόνη εφαρμογή που ίσως μου λείψει ήταν μια με ... οδηγίες για δίαιτα. Ομολογώ πως έχασα 4-5 κιλά κι ελπίζω να μη χρειαστεί στο μέλλον. Αν υποθέσουμε ότι πλήρωνα διατροφολόγους, μόνο απ' αυτή την εφαρμογή ίσως έχω αποσβέσει τα 375 Ευρώ. Φυσικά ελπίζω ότι δε χρειάζεται να τα πληρώνω και στο μέλλον.

Αλλά, θα έλεγα "ΑΛΛΑ" με κεφαλαία γράμματα, όλες οι εφαρμογές πλοήγησης και πληροφόρησης (χάρτες, δρομολόγηση, αξιοθέατα κ.λπ.) που βασικά χρειάζεσαι σ' ένα μέρος του εξωτερικού (κι όχι στην Ελλάδα) ακυρώνονται μιας και "τιμωρείσαι" λόγω περιαγωγής με ποινή της τάξης των 6-8 Ευρώ ανά Mbyte μόλις περάσεις ένα πρακτικά πολύ μικρό κάτω όριο. Την τελευταία φορά στο Λονδίνο κατέβασα σε διάστημα δευτερολέπτων περί τα 20 Mbytes, για τα οποία πλήρωσα πάνω από 100 Ευρώ. Γι' αυτό σ' όλα μου τα ταξίδια σέρνω ένα βαρύ, αλλά δυστυχώς απαραίτητο μ' αυτές τις συνθήκες, κλασσικό GPS.

Βεβαίως όλα αυτά εξαρτώνται από τις ανάγκες που δημιουργεί το είδος της ζωής κάποιου. Τα εξυπνόφωνα φυσικά είναι ελεύθεροι να το παίρνουν όλοι, κατά προτίμηση οι εξυπνάκηδες, αλλά το σωστό είναι να τα παίρνουν αυτοί που τα χρειάζονται, μολονότι πολλές φορές έχω αναρωτηθεί ποιοι ακριβώς είναι. Ίσως είναι οι "περιοδεύοντες πωλητές", αν κι αυτοί πάλι έχουν σίγουρα μαζί τους ένα netbook με Internet access. Ίσως είναι οι επιχειρηματίες, οι παίχτες του χρηματιστηρίου και αγοραπωλητές επιχειρήσεων, καλή ώρα ο Richard Gere στο Pretty Woman, που χρειάζονται το εξυπνόφωνο στα ταξίδια και λοιπές ώρες εκτός γραφείου, όπως όταν είναι στις ιπποδρομίες και συγχρόνως διαπραγματεύονται μετοχές. Ίσως είναι οι daily commuters του Λονδίνου, που παίρνουν με τις ώρες τα τρένα για να πάνε στο γραφείο και να επιστρέψουν απ' αυτό, αλλά τότε και πάλι μάλλον θα χρησιμοποιούσαν κάποιο φορητό αν ήταν να κάνουν δουλειά. Ποιοι είναι λοιπόν οι φυσικοί χρήστες που δικιολογούν τις τεράστιες πωλήσεις; Μυστήριο. Ίσως γέρασα κι έγινα γεροπαράξενος.

Τι είδε ο Έλληνας στη βόρεια Ισπανία

2010-05-23T10:45:00.000-07:00

Πέρασα μια βδομάδα σε μια περιοχή της Ισπανίας που ποτέ δεν είχα δει ως τώρα από κοντά. Είναι η περιοχή στο κέντρο της βόρειας πλευράς, γνωστή ως Αστούριας. Βρέχεται απ' τον Ατλαντικό, που φέρνει κρύους αέρηδες και βροχές. Είναι σχετικά απομονωμένη, επειδή είναι στην άκρη της χώρας κι έχει βουνά στην πλάτη της, ενώ δύσκολα επικοινωνεί και προς τη Γαλλία λόγω των Πυρηναίων. Δεν έχει σπουδαία αξιοθέατα. Έχει μακριές φαρδιές αμμουδιές, αλλά για τον Έλληνα που ξέρει το Αιγαίο είναι κρύες και λασπερές. Οι τολμηροί είναι γυμνοί στην άμμο, οι λιγότερο τολμηροί φορούν την ίδια ώρα ως και μπουφάν με γούνα. Η περιοχή είναι στο περιθώριο των εμπορικών διαδρομών λόγω της περιφερειακής θέσης της και των δυσκολιών πρόσβασης.

Ωστόσο φαίνεται να το προσπαθεί, σε μεγάλο βαθμό με κοινοτικούς πόρους. Οι κορυφογραμμές της είναι φυτεμένες με ανεμογεννήτριες. Τα ταξί της είναι σε μεγάλο ποσοστό υβριδικά. Δημιουργούνται πολιτιστικά κέντρα και εκσυγχρονίζονται τα λιμάνια, ώστε να είναι ανάμεσα στην ευρωπαϊκή πρωτοπορία της σχετικής τεχνολογίας.

Βέβαια οι φίλοι μας οι Ισπανοί έχουν και πολλά που μας μοιάζουν. Η φούσκα τους φαίνεται να είναι στον κατασκευαστικό τομέα κι εδώ αρχίζουν τα "αλλά". Χτίζουν μεγαλοπρεπή κτήρια, όπως το συνήθιζαν απ' τις αυτοκρατορικές τους περιόδους, που είναι αμφίβολο αν μπορούν να αποσβεσθούν. Έχουν ανεπαρκή κατανόηση, συχνά τραγελαφική, της τεχνολογίας. Π.χ. σε όλα τα δημόσια κτήρια (αεροδρόμια, συνεδριακά κέντρα, ξενοδοχεία) που είδα υπάρχουν αισθητήρες για τη διαχείριση της θερμοκρασίας και του φωτισμού. Στο ξενοδοχείο η θερμοκρασία ελέγχεται ηλεκτρονικά, αλλά ποτέ δεν είναι η σωστή κι ο χρήστης δε μπορεί να κάνει καμμιά διόρθωση. Στις τουαλέτες πάντοτε το φως ανάβει αυτόματα, αλλά και πάντοτε σβήνει πολύ γρήγορα, κλασσικά την πιο ακατάλληλη στιγμή και δεν ανάβει ξανά (π.χ. επειδή ο αισθητήρας είναι τοποθετημένος στην κεντρική είσοδο). Οι βρύσες για το πλύσιμο των χεριών ρίχνουν νερό με αισθητήρα της εγγύτητας χεριού, αλλά οι 2 στις 3 δε δουλεύουν καθόλου, το ίδιο και οι στεγνωτήρες. Ποτέ δεν είδα σε τόσα πολλά και διάφορα κτήρια τόσους αυτοματισμούς που να δουλεύουν τόσο λάθος. Αν ζητήσεις ένα τσάι στο ξενοδοχείο, θα σου πουν ότι έρχεται σε δυο λεφτά και θα 'σαι τυχερός αν έρθει σε μισή ώρα. Μπορεί να μη λειτουργεί σωστά το χρηματοκιβώτιο του δωματίου και να λειτουργεί η σειρήνα του, αλλά ο τεχνικός (που είναι ήδη μέσα στο ξενοδοχείο) θα έρθει μόλις τελειώσει το φαγητό του. Αγγλικά γνωρίζουν ελάχιστοι των ελαχίστων και όπου υπάρχουν πολύγλωσσες πινακίδες φιλοξενούν διασκεδαστικά λάθη. Η πιθανότητα να φας στο εστιατόριο αυτό που θέλεις είναι κάτω του 20% εξ αιτίας του ότι δεν καταλαβαίνεις τον κατάλογο και του ότι δεν σε καταλαβαίνει ο σερβιτόρος. Κι αν στα ταξί καθιερώθηκε να φαίνεται η ταρίφα απ' έξω με μεγάλες φωτεινές ενδείξεις, για να ελέγχονται, πάντοτε θα βρεθεί ο πονηρός ταξιτζής στην πρωινή διαδρομή για το αεροδρόμιο.

Αλλά η βενζίνη είναι σε τιμές που έχουμε καιρό να δούμε κι ο καφές το πολύ δύο Ευρώ, όταν στην ελληνική επαρχία οι τιμές είναι διπλές. Και το εισιτήριο για τη διπλανή πόλη, στα 40-50 χιλιόμετρα, κοστίζει μόνο δύο Ευρώ.

Άντε πάλι περί ευθυνών στα λόγια

2010-05-16T03:18:00.000-07:00

Σε κυριακάτικη (σημερινή) μεσημεριανή πολιτική εκπομπή κρατικού καναλιού γίνεται συζήτηση για τις ευθύνες των πολιτικών, αν "ο λαός επιζητεί αίμα" κι αν πρέπει να δοθεί. Βουλευτής της δεξιάς αντεπιτίθεται στους δημοσιογράφους που του θέτουν κακές ερωτήσεις, μιλώντας για τις υπό την τράπεζα χρηματοδοτήσεις των τελευταίων. Μολονότι έχει δίκιο, άλλα λόγια βρε παιδιά. Παίρνει το λόγο βουλευτής της αριστεράς και λέει ότι ο βουλευτής βασικά είναι χειροκροτητής και δεν έχει καμμιά εξουσία, αφού δε μπορεί να φέρει αντίρρηση στο κόμμα. Δηλαδή είναι κι αυτός παρατρεχάμενος, ταπεινό μέρος του μηχανισμού, παίρνει για το θεαθήναι τη βουλευτική αποζημίωση και τις λοιπές διευκολύνσεις (όπως καλή ώρα διαδίδονται τεράστιες αμοιβές για να προωθούν τη φήμη των τραγουδιστών), και εν τέλει αδίκως κατηγορείται για τον Τιτανικό. Μπράβο παιδιά, όλοι ανεύθυνοι. Ευτυχώς τέλειωσε κι αυτό. Ησύχασα γιατί είχα μιαν ανησυχία.

Μαγειρέματα

2010-05-06T12:12:00.000-07:00

Μέρα και νύχτα τα κανάλια της τουβούλας μαγειρεύουν. Την ώρα που το ένα μαγειρεύει ειδήσεις το διπλανό μαγειρεύει πιλάφια. Και τούμπαλιν.

Βέβαια στη χώρα τούτη όλα μετατρέπονται σε μαγείρεμα και όλα γίνονται για το μαγείρεμα. Τα ταξίδια γίνονται για το μαγείρεμα, οι ταινίες εξυμνούν το μαγείρεμα, τα μυθιστορήματα γίνονται για το μαγείρεμα, οι βραδινές έξοδοι για το μαγείρεμα των άλλων, οι φωτογραφίες δείχνουν πιάτα διακριτικά διακοσμημένα, οι καλόγεροι κάνουν αγρυπνίες γράφοντας καλογερικές μαγειρικές, μέχρι και οι εξετάσεις διδακτορικών διατριβών, δηλαδή προϊόντα υψηλής θεωρητικά διανόησης, καταλήγουν σε τσιμπούσι, μιας και στην Ελλάδα οι σχετικές εξετάσεις είναι πάντοτε επιτυχείς. Return.

Πήγα μια φορά σ' ένα εστιατόριο απ' αυτά που προσφέρουν πολυεθνικό μενού, από την εγγύς ανατολή ως την άπω. Είδα τον μακρύ κατάλογο των πιάτων. "Βρε τι 'ναι τούτο;" είπα μέσα μου και θάμαξα. Πεντέξι περιοχές του πλανήτη, με δεκάδες πιάτα ανά περιοχή. Πέντε μαγείρους θα 'χει κι εξήντα μαθητάδες (και τετρακόσια σήμαντρα κι εξηνταδυό καμπάνες). "Πώς το καταφέρνουν και μαγειρεύουν τόσα φαγητά για τους τρεις και τον κούκο που έχουν για πελάτες;"

Και ήρθε η ώρα της τουαλέτας. Είναι γνωστό πως τα δύσκολα προβλήματα τέτοιες ώρες λύνονται, αυτή τη φορά όμως όχι με τη σκέψη, αλλά με την παρατήρηση. Περνώντας δίπλα απ' την κουζίνα είδα καμμιά δεκαριά λεκάνες, άλλη με βρασμένο άσπρο ρύζι, άλλη με κίτρινο, άλλη με το τάδε λαχανικό, άλλη με το δείνα ζυμαρικό. Τελικά τα πεντακόσια πιάτα του καταλόγου γίνονταν μ' αυτά (και με λίγες έτοιμες σάλτσες), όπως όλα τα υλικά γίνονται με τα ίδια λίγα στοιχειώδη σωματίδια.

Είναι ένα κανάλι που έχει καμμιά δεκαριά δημοσιογράφους, απ' αυτούς που η πιάτσα τους θεωρεί πετυχημένους. Καθένας τους κάνει μια εκπομπή και καλεί τους υπόλοιπους, από έναν ως εννιά. Οι των θετικών επιστημών μπορούν αν επιθυμούν να υπολογίσουν πόσες εκπομπές διαφορετικού οικοδεσπότη και συνθέσεων καλεσμένων μπορούν να κάνουν, αλλά ας φανούμε οικονόμοι (στο πνεύμα των ημερών) κι ας θεωρήσουμε διαφορετικές μόνο τις εκπομπές με διαφορετικό οικοδεσπότη. Οι ίδιοι μάλιστα γράφουν κι εφημερίδες. Και ρωτάω: Δέκα νοματέοι πόσα διαφορετικά πιάτα μπορούν τέλος πάντων να επινοήσουν, πόσες ενδιαφέρουσες ιδέες μπορεί ο καθένας τους να 'χει την ίδια μέρα και σε πόσους συνδυασμούς διαφορετικού (δήθεν) ερωτώντος κι ερωτώμενου μπορούν να τις παρουσιάσουν;

Χωρίς

2010-05-04T14:22:00.000-07:00

Τέσσερα και παραπάνω χρόνια πριν είχα ξεκινήσει ένα blog (που λεγόταν blog in fog, το παρόν αν έχετε παρατηρήσει έχει τον αριθμό ΙΙ για να διαφοροποιείται). Όπως έχω εξηγήσει και σε παλιότερο κείμενο, το blog εκείνο το σταμάτησα για δυο λόγους. Ο ένας ήταν μια κριτική που δέχτηκα από ένα φοιτητή, που είπε πάνω κάτω το εξής: "Εντάξει, καλά κάνεις και κρίνεις τους πάντες, αλλά είσαι προηγουμένως βέβαιος ότι όλα όσα γίνονται στο δικό σου χώρο (ενν. στο πανεπιστήμιο), για τα οποία είσαι υπεύθυνος ή συνυπεύθυνος, είναι καλώς καμωμένα;" Τώρα που το σκέφτομαι, ήταν κατά κάποιο τρόπο μια άλλη εκδοχή για το της Καινής Διαθήκης "ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω". Την καρδιά αυτού του ζητήματος δε θέλω να τη θίξω σήμερα, επειδή θα παρασυρθώ σε θέμα αλλότριο. Ο άλλος λόγος ήταν ότι θεώρησα τα κείμενα πολύ απαισιόδοξα, σε βαθμό που δημιουργούσαν πάνω μου μια ανάδραση κατάθλιψης.

Η τελευταία αυτή άποψη εμπεριέχει μια αρνητική αυτοκριτική για την ίδια την ικανότητά μου να αντιλαμβάνομαι την πραγματικότητα. Σημαίνει δηλαδή ότι είχα μια υποψία ότι η πραγματικότητα ήταν καλύτερη, αλλά μια έφεση προς την κατάθλιψη την έκανε να φαίνεται πιο μαύρη. Η κατάθλιψη, έστω ελαφράς μορφής, αυτή καθαυτή δεν ήταν εξ άλλου κάτι προσβλητικό. Ένα manual ψυχιατρικής που είχα προμηθευτεί παλιότερα όταν έφτανε στο σχετικό κεφάλαιο άρχιζε με μια μακριά λίστα διασήμων που ήταν καταθλιπτικοί, θα μπορούσα επομένως να τη θεωρώ και κολακευτική.

Και τώρα η χώρα στην οποία ζω έχει φτάσει στη σημερινή κατάσταση. Όλοι αυτοί που την έφεραν ως εκεί, κρυφοί και φανεροί, περιφέρονται στα μου-μου-έ και στο λοιπό δημόσιο βίο όχι απλώς ατιμώρητοι, αλλά χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ. Είναι σαν υπνωτισμένοι, σα να μην έχουν καμμιά απολύτως συναίσθηση της θέσης τους. Μετά από χρόνια σκλήρυνσης στην κοροϊδία του λαού δεν έχουν καν αίσθηση του δικού τους διασυρμού όταν αυτός συμβαίνει. Πρώην υπουργός, απ' αυτούς που έχουν βασική ευθύνη για την κατάσταση, βγήκε σε ξένο κανάλι προσκεκλημένος από γνωστό δημοσιογράφο, που προφανώς είχε βασικό σκοπό να δείξει μια πέτρα του σκανδάλου, ένα εκ των αρχηγών των ιθαγενών που ξεφτίλισαν τη στατιστική. Και μόνη η παρουσία του αποτελούσε εξευτελισμό, μιας και αυτός και μόνον ήταν ο βασικός στόχος της πρόσκλησής του στην εκπομπή. Πάω στοίχημα ότι ο δημοσιογράφος δεν έδινε δεκάρα για τις απαντήσεις του, όσο δεν έδιναν δεκάρα κι αυτοί που τον έβλεπαν, γιατί ο διάλογος ήταν στοιχειώδης. Βασικά ήθελαν ένα κορυφαίο εκπρόσωπο των βδελυρών Ελλήνων, που θα χρησίμευε ως περίγελως και αποδιοπομπαίος τράγος. Οι ερωτήσεις που του γίνονται κατά βάση αποσκοπούσαν, πέραν του να τον κρατήσουν μπροστά στο γυαλί, στο να φανεί μέσα από τις εκφράσεις του πόσο αποτυχημένοι, ανάλγητοι, αμετανόητοι και εν τέλει ανίκανοι είναι οι εκπρόσωποι αυτής της αποτυχημένης φυλής, άρα και ολόκληρη η φυλή. Έπαιξε ακριβώς τον αναμενόμενο ρόλο, αντέκρουσε τις κατηγορίες, δήλωσε αθώος. Φαντάζομαι ότι εκείνη τη στιγμή σείστηκε το Κολοσσαίο, όλοι έστρεψαν τον αντίχειρά τους προς τα κάτω γι' αυτόν και για όλους εμάς, δεν υπάρχουν καλοί Έλληνες και κακοί Έλληνες. Και τα λέω όλα αυτά όχι τόσο για τη ντροπή, που είναι από μόνη της ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο, αλλά για το ότι ο διασυρόμενος φάνηκε να μη κατάλαβε τίποτε ... Για μια στιγμή τον λυπήθηκα.

Φυσικά δεν περιμένω όλοι αυτοί, που συστηματικά έβαζαν και βάζουν στη βιτρίνα του λόγου τους την έννοια του έθνους και της πατρίδας, να καταλάβουν πόσο κακή επένδυση έκαναν σ' αυτή τους τη στρατηγική. Γιατί αν τους κρίνουμε με βάση αυτές τις έννοιες που προτίμησαν κι εκμεταλλεύτηκαν τόσα χρόνια, το μυαλό μας εύκολα, πολύ εύκολα, θα αναρωτηθεί άν έχουν διαπράξει το αδίκημα της εσχάτης προσβολής της πατρίδας, δηλαδή της εσχάτης προδοσίας, για την οποία το ποινολόγιο είναι δεδομένο και περιορισμένο.

Ας βρω και κάτι να χαρώ: Καταθλιπτικός ή όχι είχα και λίγα σύρει στην ελληνική μας (μη) κοινωνία κι όσα είχα πει της άξιζαν μέχρι κεραίας.

Μαραθώνας

2010-05-01T00:42:00.000-07:00

Σε μια τεχνική συνάντηση πριν καμμιά δεκαριά χρόνια έπαιρνε μέρος ένας Ιρανός. Το βράδυ στο κοινωνικό μέρος του προγράμματος και μπροστά σ' ένα τραπέζι γεμάτο μπίρες με ρώτησε από πού προέρχεται το όνομά μου, Μιλτιάδης.Έβαλα τα γέλια, λέγοντάς του εν είδει προλόγου ότι το θέμα άπτεται παλιότερων ελληνο-περσικών σχέσεων. Ύστερα του είπα για τη μάχη του Μαραθώνα. Έδειξε τέλεια άγνοια του γεγονότος. Ίσως ο Μαραθώνας ήταν μια παρονυχίδα στην ιστορία της μεγάλης περσικής αυτοκρατορίας, ίσως η αρχαία ιστορία δεν είναι στις προτεραιότητες του σημερινού Ιράν, ίσως κι αυτοί (όπως όλοι) παραλείπουν απ' την εθνική τους ιστορία τις δυσάρεστες σελίδες, ίσως απλώς ήταν κακός μαθητής στο σχολείο. Όσο κι αν έχω συνειδητοποιήσει ότι οι Έλληνες δίνουμε υπερβολική σημασία στην ιστορία μας (και ξεχνάμε τα σημερινά μας χάλια), μου πήρε λίγη ώρα να το χωνέψω.

Αλλά πιο αχώνευτο ήταν αυτό που είδα σε μια σχετική εκπομπή του History Channel (προβλημένη από ελληνικό κανάλι) με θέμα ακριβώς τη μάχη του Μαραθώνα. Αυτό που με ξένισε δεν ήταν τόσο η χρήση όλων των αρβανίτικων ονομάτων για τις τοποθεσίες της μάχης (άγνωστων σε μένα, πιθανώς γνωστών στους βοσκούς της περιοχής) αντί για τις αρχαιοελληνικές, δηλαδή ο αναχρονισμός, αλλά ένα χοντρό λάθος στις χρονολογίες.Τουλάχιστο, σκέφτηκα, αυτό σημαίνει ότι έχουν μελετήσει καλά το θέμα και είναι εξοικειωμένοι με τη μορφολογία του εδάφους, ίσως έχουν επισκεφτεί κιόλας την περιοχή και πήγαν παρέα με τους βοσκούς για αυτοψία. Δε με ξένισε επίσης ότι έλεγαν δέκα φορές τα ίδια και τα ίδια, σαν το ελληνικό δελτίο των οχτώ, για να συμπληρωθεί η ώρα και για να μη χάσουμε τη συνέχεια μετά από διαφημίσεις, τις οποίες όμως δε βάζει στην ίδια θέση η ελληνική τηλεόραση. Ξαφνικά ένας από τους τρεις, υποτίθεται σπουδαίους, ιστορικούς αναφέρθηκε στην απόσταση της μάχης του Μαραθώνα απ' τη ναυμαχία της Σαλαμίνας και μίλησε για σαράντα χρόνια. Γνωστού όντος ότι η μία έγινε το 490 π.χ. κι η άλλη το 480, η απόσταση είναι δέκα μόλις χρόνια. Λέω, θα παράκουσα. Μετά από λίγο επαναλαμβάνεται παρόμοια δήλωση και τη χαριστική βολή δίνει τρίτη δήλωση που λέει ότι η απόσταση είναι σχεδόν μισός αιώνας.

Εντάξει, έχω εμπεδώσει ότι η τηλεόραση είναι πεδίον πάσης σαχλαμάρας, αλλά νόμιζα ότι μερικοί είναι λίγο πιο σοβαροί.

Μια ηφαιστειακή στάχτη μας σώζει

2010-04-21T05:19:00.000-07:00

Με την εμπειρία πολλών ετών συμμετοχής στα ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα έλεγα πολλές φορές σε φίλους ότι δε χρειάζεται πολλή σκέψη για να καταλάβει κανείς ότι πίσω τους κρύβεται κάτι πραγματικά πολύ περίεργο. Με το δεδομένο ότι άρχισαν από τα μέσα της δεκαετίας του '80, είναι πολύ περίεργο που συνεχίζουν να προσφέρουν από τον προϋπολογισμό τους ένα μεγάλο ποσοστό (και συνολικά ένα τεράστιο ποσό στην εικοσιπενταετία) για έξοδα συμμετοχής σε τεχνικές συναντήσεις, κατά βάση δηλαδή για αεροπορικά εισιτήρια και ξενοδοχεία. Δε μπορεί να έχουν μεσολαβήσει τόσα χρόνια έρευνας και να μην έχει σχεδιαστεί ένα αξιοπρεπές σύστημα τηλεδιάσκεψης, τέτοιο ώστε να μπορεί να υποκαταστήσει με αξιώσεις την άμεση επαφή.

Καταλαβαίνω βεβαίως ότι η άμεση επαφή δε μπορεί να συγκριθεί εύκολα με οποιοδήποτε σύστημα τηλεδιάσκεψης. Τέλος πάντων είμαι βέβαιος ότι το θέμα θα είναι επαρκώς καλυμμένο στη σχετική βιβλιογραφία τη σκορπισμένη σε περιοχές από τις τηλεπικοινωνίες και τις διεπαφές ανθρώπου-μηχανής ως τη σημειολογία και την ψυχολογία. Για να πω την αμαρτία μου τη βιβλιογραφία αυτή δεν την έψαξα ιδιαιτέρως. Ωστόσο όσο κι αν υστερεί η "επαφή" μέσα από τηλεδιάσκεψη, νοητή πραγματικότητα (VR) ή οποιαδήποτε άλλη σχετική τεχνολογία, το οικονομικό επιχείρημα είναι ξεκάθαρο. Αν όσα έχει ο μέσος ευρωπαίος ερευνητής ξοδέψει σε αεροπορικά εισιτήρια είχαν πάει στο στήσιμο μια εγκατάστασης τηλεδιάσκεψης, ο καθένας μας θα είχε την προσωπική του αίθουσα, εξοπλισμένη με σάουνα, μασαζοπολυθρόνα και σύστημα επεξεργασίας εικόνας με το οποίο ο χρήστης της αίθουσας θα φαινόταν ντυμένος με σακκάκι και γραβάτα αντί για μαγιό.

Καταλαβαίνω επίσης ότι ορισμένοι τύποι συνδιάσκεψης δε μπορούν να γίνουν από μακριά. Π.χ. η έφοδος οικονομικών ελεγκτών στις εγκαταστάσεις του ελεγχόμενου πέφτει σ' αυτήν την κατηγορία. Στην ίδια κατηγορία πέφτει το στήσιμο ενός πιλοτικού συστήματος, ειδικά όταν αυτό έχει να κάνει με hardware. Η συντριπτική όμως πλειοψηφία των συναντήσεων είμαι βέβαιος ότι δεν πέφτει σε τέτοιες εξαιρέσεις.

Και μ' αυτά τα δεδομένα είναι απορίας άξιο για ποιο λόγο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει θεσπίσει εδώ και χρόνια υποχρεωτική χρήση τηλεδιάσκεψης.

Καταλαβαίνω ότι ο καθένας μας (περιλαμβανομένων αυτών που παίρνουν τις σχετικές αποφάσεις) είναι πολύ χαρούμενος να αλλάζει τον αέρα του πού και πού, έστω κι αν του μένουν ελάχιστες ώρες για μια βόλτα και μια μπίρα στο τέλος της μέρας. Και δεν αγνοώ ότι οι συσκέψεις που γίνονται μέσω τηλεφώνου και απλών ή πιο σύνθετων μέσων τηλεδιάσκεψης έχουν αυξηθεί. Η εντύπωσή μου όμως είναι ότι παραμένει χοντρικά ίδια η συχνότητα των συσκέψεων που συνεπάγονται φυσική μετακίνηση.

Μιας λοιπόν και η χώρα μας (δικαίως) κατηγορείται για σπατάλες, οι συνήθεις κατήγοροι είναι απορίας άξιο που τρώνε τόσα λεφτά τζάμπα και βερεσέ.

Και ξαφνικά έσκασε μύτη το Eyjafjallajökull. Οι συνήθεις ταξιδιώτες έμειναν ρέστοι και κάμποσοι απ' αυτούς δοκίμασαν τη "χαρά" της επίγειας μετακίνησης. Επιτέλους, θυμήθηκαν τις εναλλακτικές λύσεις και υποχρεώθηκαν να τις χρησιμοποιούν. Και να που άρχισε να γίνεται αυτό που έπρεπε να γίνεται από καιρό. Τα υπόλοιπα διαβάστε τα στον τύπο.

Ο καφενές με τους παντογνώστες

2010-03-18T11:15:00.000-07:00

Προβλέπω την επόμενη μορφή που θα λάβουν τα δελτία ειδήσεων, εφόσον αποφασίσουν ταυτόχρονα να κινηθούν στην κατεύθυνση μιας φόρμας που θα ειλικρινώς θα ανταποκρίνεται στο περιεχόμενό τους.

Σκηνή πρώτη, μπρίκι χάλκινο πάνω στα κάρβουνα με καφέ που είναι έτοιμος να φουσκώσει. Οι πρώτες φουσκάλες πετάγονται στον αφρό, ύστερα ο καφές φουσκώνει κι ο καφετζής τον σερβίρει στα φλυτζάνια τα παραταγμένα έτοιμα πάνω στη μπάρα. Κατεβαίνουν τίτλοι με τους συντελεστές του δελτίου, τον κυρ Μήτσο, τον μπαρμπα Γιώργο, τον κυρ Κώστα και τους υπόλοιπους. Ο φακός ξεζουμάρει και φαίνεται καθαρά ένας χάρτης της Ελλάδας πίσω απ' τα φλυτζάνια.

Ο καφετζής κάνει την εισαγωγή στο πρώτο βασικό θέμα, ας πούμε στην κατάσταση της οικονομίας. Ο τύπος με την κομπολόγα λέει τον καημό του για τις συντάξεις που μειώνονται. Μπαίνει ο μπακάλης, μόλις έχει κλείσει το κατάστημα, και του λέει για το ρεύμα που ακρίβηνε, για το πετρέλαιο, για τους εκμεταλλευτές χοντρέμπορους. Ο δημόσιος υπάλληλος, με τη γραβάτα του ξέσφιχτη αλά Γιώργο Φούντα κλαίγεται κι αυτός για τις τιμές που ανεβαίνουν, για τα επιδόματα που έχασε, για τους φόρους που αυξήθηκαν, για το ότι πληρώνουν τα συνήθη υποζύγια. Στη συνέχεια μπαίνει ο δάσκαλος, τον πλακώνουν στις ερωτήσεις, αλλά πριν απαντήσει κάθε φορά τον διακόπτουν έτσι που στο τέλος δεν προλαβαίνει να πει κουβέντα. Τελικά μπαίνει κι ο πρόεδρος του χωριού, του την πέφτουν όλοι μαζί για κάτι ψιλορεμούλες, για τα παραπάνω κυβικά τσιμέντου που έχει χρεώσει στο νέο κοινοτικό κατάστημα, για το νέο δρόμο που παρακάμπτει το κτήμα του κουμπάρου του για να μην το χαλάσει, για τις αποχετεύσεις που δεν έχουν ακόμη γίνει και για το σχολειό που θα πέσει και θα πλακώσει τους μαθητές. Αυτός υπόσχεται ότι αν του δώσουν την επόμενη θητεία θα τα διορθώσει όλα, εξ άλλου παρέλαβε χάος από τον προηγούμενο πρόεδρο. Αυτός κάθεται από ώρα στο πλάι, αλλά ήρθε η ώρα να διαμαρτυρηθεί, να πει ότι μέχρι τη θητεία του όλα ήταν μια χαρά, κι έτσι θα ξαναγίνουν σαν επανεκλεγεί. Στο τέλος βάζουν όλοι μαζί τις φωνές εναντίον όλων και κατά περίπτωση, όταν η τηλεθέαση πέφτει, πέφτει και καμμιά ψιλή.

Είμαστε μακριά; Λίγη υπομονή χρειάζεται.

Βαθιά νυχτωμένοι

2010-03-08T14:18:00.000-08:00

Καλά, δε θα μιλήσω για την τωρινή αντιπολίτευση, για την οποία η μοναδική ρεαλιστική μέθοδος διάσωσης θα ήταν να βάλει τα στελέχη της να παρακαλούν γονατιστοί για συγγνώμη. Αλλά σε πρόσφατη τηλεοπτική συζήτηση βγαίνει πολιτικός της κυβέρνησης γνωστός για τις αμφιλεγόμενες απόψεις του, και με κάνει να αισθανθώ βαθύτατα προσβεβλημένος με μια δήλωση την οποία θεωρώ εξωφρενική. Όταν γίνεται συζήτηση για την κατανομή ευθυνών, δέχεται μεν ότι μείζονες ευθύνες έχουν οι πολιτικοί και οι κομματικοί παρατρεχάμενοι, αλλά τελικά κατανέμει ευθύνες (και δημιουργεί ενοχές) σε όλους λέγοντας ένα παράδειγμα: "Έρχεται ο υδραυλικός σπίτι μου, δε δίνει απόδειξη, άρα φοροδιαφεύγουμε και οι δύο." Λυπάμαι που θα το πω, αλλά αν ο υδραυλικός του παραδείγματος είναι συζητήσιμης ηθικής, επειδή εκμεταλλεύεται την αδυναμία ενός φαύλου κράτους, εγώ ως πελάτης του και αποδέκτης της συμπεριφοράς του αναγκάζομαι να μη ζητήσω απόδειξη όσο ηθικός κι αν είμαι επειδή (α) δεν πρόκειται να βρω άλλον υδραυλικό και (β) επειδή στην ελληνική κοινωνία για ιστορικούς λόγους υπάρχει η κουλτούρα της αποφυγής των καταγγελιών. Αλλά και ο μέσος υδραυλικός, που βλέπει ότι όλοι οι συνάδελφοί του δρουν με συγκεκριμένο τρόπο, είναι αναγκασμένος να κάνει το ίδιο, τόσο γιατί θα μείνει πίσω από τον ανταγωνισμό της αγοράς, όσο και γιατί θα θεωρήσει εαυτόν κορόιδο αν πράξει διαφορετικά. Κι ανάποδα, αν το κράτος βάλει ρεαλιστικούς μηχανισμούς που υποχρεώνουν τις δύο πλευρές να ανταλλάσσουν αποδείξεις, αυτοί θα το κάνουν επειδή θα έχουν υποχρεωθεί και ταυτόχρονα θα έχουν εκλείψει τα παραπάνω κίνητρα προς την παρανομία.

Για να το πω με ένα άλλο παράδειγμα, θα θέσω το εξής ερώτημα: Ο έλληνας και ο γερμανός νταλικέρης είναι ικανοί να συμπεριφέρονται αμφότεροι ως πρότυποι οδηγοί όταν βρίσκονται επί γερμανικού εδάφους και ως ρεμάλια της ασφάλτου όταν βρίσκονται επί ελληνικού εδάφους. Κι αυτό βεβαίως όπως είναι γενικά παραδεκτό επειδή στην Ελλάδα δεν υπάρχει σοβαρή επιβολή του οδικού κώδικα και η αστυνομία δίνει σπανίως κλήσεις, οπότε την Ελλάδα οι οδηγοί την αντιμετωπίζουν ως είδος λούνα παρκ. Αυτό σημαίνει ότι κάποιοι είναι ηθικοί και υπεύθυνοι ή ανήθικοι και ανεύθυνοι ανάλογα με το ποιο χώμα πατούν; Όταν ο Έλληνας οδηγός πρακτικά διαπαιδαγωγείται και καθοδηγείται από το κράτος σε μια εγκληματική ανευθυνότητα πόση ευθύνη άραγε έχει; Πόσοι από τους πιο ιδανικούς πολίτες του πλανήτη μας δε θα έφταναν στην ίδια κατάντια κάτω από τέτοιες συνθήκες;

Επομένως η ηθική του πολίτη σε μεγάλο βαθμό προσδιορίζεται από την κρατική πολιτική, το ίδιο και η ευθύνη του. Στην Ελλάδα το κράτος υπήρξε παιδαγωγός ακολασίας για κάμποσα χρόνια τώρα.

Έχουμε λοιπόν ένα κράτος του οποίου οι ιθύνοντες νοιάζονταν βασικά να κάνουν τις δικές τους "δουλειές" αφήνοντας και τον κοσμάκη να κάνει τις δικές του μικρο-"δουλειές" κι όλοι βολεύονταν με τα δανεικά. Και ξαφνικά, τώρα που μας τραβάνε τ' αυτιά και κόβουν τα δανεικά, το κράτος ξαφνικά ανακάλυψε την ηθική και κατηγορεί τον πολίτη γι' ανηθικότητα. Κάλλιο αργά παρά ποτέ, αλλά να μη ξεχνάμε πού βρίσκονται οι πραγματικές ευθύνες. Οι κοινοί πολίτες έχουν ευθύνη για όσα κάνουν οι πολιτικοί μας μόνο στο βαθμό που τους ψηφίζουν, ανεχόμενοι έτσι τα τερτίπια τους, και στο βαθμό που οι τελευταίοι μεταμορφώνονται στους πρώτους όταν αποκτούν εξουσία.

Λυπάμαι που οι πολιτικοί μας αντί να ζητούν συγγνώμη για την κατάσταση στην οποία έφεραν πρώτα την κοινωνία και μετά την οικονομία, προσπαθούν να φορτώσουν ευθύνες επί δικαίων και αδίκων. Από ψυχολογική άποψη βέβαια δεν είναι περίεργο αν ο φαύλος θέλει να βλέπει παντού ομοίους του, αλλά ας θυμούνται κάποιοι ότι τελικά υπάρχει και το Γουδή.

Αγνή και τίμια επιστήμη

2010-03-06T23:39:00.000-08:00

Για το πόσο αγνή δεν είναι η επιστήμη η βιβλιογραφία είναι τεράστια και οποιαδήποτε προσθήκη μοιάζει αμελητέα. Ωστόσο δε μπόρεσα να μη προσέξω μια νέα έρευνα πάνω στο θέμα της κούρασης των ματιών όταν διαβάζουν κείμενα από διαφορετικές επιφάνειες, δηλαδή βιβλία, e-readers, οθόνες υπολογιστών και τηλεφώνων. Ενάντια στην κοινή πεποίθηση ότι οι αυτόφωτες οθόνες των υπολογιστών είναι οι πιο κουραστικές και επιβλαβείς για το μάτι και τον εγκέφαλο (προκαλώντας μείωση της ικανότητάς μας να βλέπουμε καθαρά και πονοκέφαλους) φαίνεται πως είναι αυτή η νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στους New York Times. Σύμφωνα μ' αυτήν οι οθόνες αυτές δεν έχουν ιδιαίτερη επίδραση στο μάτι, αλλά πιο σημαντικό ρόλο παίζει η στάση μας και ο τρόπος που διαβάζουμε (π.χ. αν κάνουμε διαλείμματα στα οποία βλέπουμε μακρινά αντικείμενα).

Τα τελευταία τρία χρόνια έβλεπα συχνά δημοσιεύματα που έλεγαν ακριβώς το αντίθετο. Έλεγαν δηλαδή ότι το λεγόμενο e-paper, που έχει όψη παρόμοια με εκείνη του πραγματικού χαρτιού, είναι πιο ξεκούραστο για το μάτι και γι' αυτό αξίζει τα 200-700 δολλάρια/ευρώ της τιμής ενός e-reader. Και ξαφνικά, τώρα που επίκειται η κυκλοφορία του ipad, το οποίο λανσάρεται ως ανταγωνιστής των e-readers ενώ έχει αυτόφωτη οθόνη, εμφανίστηκε, όλως τυχαίως, η αντίθετη γνώμη. Τσ-τσ-τς, οποία σύμπτωσις!

Βεβαίως πρέπει να παραδεχτούμε ότι η τεχνολογία της οθόνης έχει προοδεύσει τα μάλα. Τον καιρό που τελείωνα τη συγγραφή του διδακτορικού μου θυμάμαι ότι είχα περάσει ένα παρασκευσαββατοκύριακο μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή. Τότε ήταν ακόμη η τεχνολογία του καθοδικού σωλήνα (CRT) και οι οριζόντες γραμμές ήταν ορατές ακριβώς όπως σε μια τηλεόραση. Τη Δευτέρα το πρωί πήγα στο γραφείο. Σε ορισμένα σημεία ο δρόμος μου είχε φανεί να έχει οριζόντιες ρίγες, αλλά δεν έδωσα σημασία. Προς το απόγευμα είδα μια συνάδελφο και της είπα: "Ωραία η καινούργια ριγέ σου μπλούζα". "Ποια ριγέ μπλούζα;" μου απάντησε. Και τότε συνειδητοποίησα ότι όλες οι ρίγες που έβλεπα απ' το πρωί πάνω σε μονόχρωμα αντικείμενα δεν υπήρχαν ...

Ο Andrew Tanenbaum έλεγε για τα network standards ότι αν δε σας αρέσουν τα υπάρχοντα, δεν έχετε παρά να περιμένετε λίγο, γιατί τις επόμενες χρονιές θα εμφανισθούν άλλα. Το ίδιο συμβαίνει και με τις επιστημονικές έρευνες. Αν περιμένετε αρκετά θα δείτε τα συμπεράσματα που σας αρέσουν. Περιμένω να δω μια έρευνα που θα εξυμνεί το κάπνισμα, όσο για το αν μπορούμε να ξεπεράσουμε την ταχύτητα του φωτός το 'χουμε ήδη ακούσει και εκτός επιστημονικής φαντασίας.

Περί Αφροδίτης

2010-02-26T01:03:00.000-08:00

Παρακολουθώ τα τεκταινόμενα στη χώρα μας μετά από τη γνωστή δημοσίευση που φέρει την δακτυλοδεικνύουσα Αφροδίτη. Καθόλου δεν έμεινα έκπληκτος, μπορώ όμως να θλίβομαι για μια ακόμη φορά.

Διότι οι Γερμανοί είναι αυτοί που είναι, καλοί ή κακοί, μπορεί να μας χρωστάνε ή να τους χρωστάμε, μπορεί να είναι φίλοι μας ή μπορεί να είναι εχθροί μας. Ωστόσο το κατάντημά μας είναι σε αδρές γραμμές πολύ πιο εξαρτημένο από μας παρά από οποιονδήποτε άλλο ξένο, που φυσικά είναι έτοιμος να εκμεταλλευτεί τις αδυναμίες κάθε αδύναμου, ακριβώς όπως κάνουμε κι εμείς. Κι όσα μας καταμαρτυρούν γενικότερα οι "φράγκοι" φοβάμαι πώς με όλες τις εθνικιστικές κορώνες που εκτοξεύουν τόσο οι κοντινοί μας θύτες (δηλαδή αυτοί που ξέρουν "πού πήγαν τα λεφτά"), όσο και τα θύματα (οι υπόλοιποι), είναι δυστυχώς στη συντριπτική τους πλειοψηφία πολύ κοντινά στην πραγματικότητα. Κι αν θέλαμε να κάνουμε κάτι που πραγματικά θα βελτιώσει τη ζωή μας, αυτό θα 'ταν να δούμε πώς μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι, κι αυτό δεν περιλαμβάνει το να γίνουμε πιο φωνακλάδες ή πιο εθνικιστές.

Περιττό να πω ότι την ίδια ώρα που ενοχλείται όταν τον ψέλνουν ο καθημερινός Έλληνας γνωρίζει πολύ καλά ότι ζει μέσα σ' ένα χάος, που εκδηλώνεται παντού, στις δημόσιες υπηρεσίες, στις ιδιωτικές εταιρίες, στους δρόμους, στην παντός είδους εξυπηρέτηση, τέλος πάντων σε όλα. Αυτό το βλέπουν οι πάντες εκτός από τους εκ φύσεως προικισμένους με ορμόνες που τους κάνουν μονίμως χαρούμενους. Και στο χάος αυτό συμβάλλουμε όλοι ανεξάρτητα απ' τη μόρφωση ή το εισόδημά μας. Λυπάμαι που θα πω ότι γνωρίζω από κλητήρες ως καθηγητές πανεπιστημίου που κοσμούν όλες τις βαθμίδες της απατεωνικής κλίμακας.

Και μέχρι τώρα πώς αντιμετωπίζουμε την κατάντια μας; Πάντοτε με λόγια, παχιά και άστοχα. Γιατί στην Ελλάδα δεν υπάρχουν τίμιοι κι απατεώνες, μιας και μόλις αποκαλυφθούν ποτέ οι δεύτεροι διοχετεύουν έναν οχετό ενάντια στους πρώτους (τώρα και μέσω Internet), ώστε στο τρίτο μάτι να φαίνονται όλοι ίδιοι. Δεν υπάρχει καλή και κακή διακυβέρνηση, επειδή όλα τα μέτρα που θα 'παιρνε μια διοίκηση είναι εξ ίσου πιθανό να διαβληθούν, αργά ή γρήγορα. Ο Έλληνας έχει τη νοοτροπία του φτηνοχακερά, του ψευτοσοφτγουερά που νομίζει ότι θα γράψει όπως όπως το πρόγραμμα, κι ύστερα άμα χτυπήσει θα κάνει διορθώσεις πάνω σε διορθώσεις, έτσι ώστε αυτές να μην έχουν τελειωμό. Η νοοτροπία του μηχανικού, που ξέρει ότι ένα κτήριο θα χτιστεί και θα ολοκληρωθεί κι ύστερα θα πέσει αν είναι λάθος η μελέτη, του είναι λίγο ως πολύ άγνωστη. Η πραγματικότητα αργά ή γρήγορα εκδικείται, αλλά ο Έλληνας ίδιος, πάντοτε παγιδευμένος μέσα σ' ένα δίπολο μαγκιάς και ξεφτίλας. Εμβληματική φυσιογνωμία ο Έλληνας οδηγός που πουλάει μαγκιές στο δρόμο κι ύστερα όταν συμβεί το κακό ζητάει συγγνώμες ξεφτιλισμένος και ψευτοδακρυσμένος.

Όμως το κτήριο πέφτει πού και πού την ώρα που είμαστε από κάτω. Και τότε είναι αργά για δάκρυα.

Μας αρκούν και οι χάρτινοι πίνακες δρομολογίων

2010-02-17T23:49:00.000-08:00

Θα κάνω ορισμένα σχόλια για τις δημόσιες συγκοινωνίες με δύο ιδιότητες, αυτή του πολίτη, που όμως έχει εμπειρία των συγκοινωνιών διαφόρων χωρών, και αυτή του ερευνητή, του οποίου η έρευνα έχει εν μέρει μια εμπλοκή με έξυπνες μεταφορές.

Οι δημόσιες συγκοινωνίες μπορεί να οφείλουν την καταγωγή τους στο γεγονός ότι αποτελούν εργαλείο ανάπτυξης, στη συνέχεια όμως εξελίχθηκαν σε κοινωνικό αγαθό. Πόλεις που θεωρούνται κορυφαίες ως προς την ποιότητα ζωής, όπως η Ζυρίχη, η Βιέννη, η Γενεύη, το Μόναχο και η Φρανκφούρτη, έχουν άριστες συγκοινωνίες. Ίσως δεν είναι σύμπτωση ότι έξι από τις δέκα πρώτες πόλεις στην κατάταξη του 2009 είναι γερμανόφωνες, επειδή η γερμανική οργάνωση είναι το άκρο αντίθετο της "ελληνικής οργάνωσης".

Οργάνωση δεν σημαίνει απαραίτητα υψηλή τεχνολογία. Το λέω αυτό γιατί πολλοί στο παρελθόν υπουργοί και άλλοι υπεύθυνοι για τις συγκοινωνίες εξήγγειλαν μέτρα αναβάθμισης των συγκοινωνιών βασισμένα στην πληροφορική και γενικότερα στις νέες τεχνολογίες. Η αντίληψη αυτή αποτελεί θεμελιώδες λάθος στην εισαγωγή της πληροφορικής σε οποιοδήποτε σύστημα. Ένα σύστημα θα βελτιωθεί με την πληροφορική αν προηγουμένως είναι ήδη καλά οργανωμένο. Αντίθετα, η επένδυση θα πάει στράφι αν δεν υπάρχει προηγούμενη οργάνωση. Κι επειδή οι νέες τεχνολογίες απαιτούν υψηλό κόστος, είναι αστείο, σπάταλο, για να μη πω και διεφθαρμένο, να χρησιμοποιούνται πριν υπάρξει οργάνωση.

Π.χ. στα δημόσια αστικά λεωφορεία είναι ουσιώδες να γνωρίζει ο πολίτης πότε ακριβώς αναμένεται το λεωφορείο. Το πρόγραμμα αυτό πρέπει να είναι κρεμασμένο σε κάθε στάση και προφανώς να εξειδικεύεται στη συγκεκριμένη στάση. Κανείς, ειδικά στην Ελλάδα, δεν περιμένει ότι το λεωφορείο θα είναι συνεπές με ακρίβεια λεπτού, αλλά η πλήρης έλλειψη τέτοιων πινάκων από τις στάσεις είναι επιεικώς τριτοκοσμική και κατ' εξοχήν δείγμα της κρατικής αδιαφορίας για τον πολίτη. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν κάποιοι πίνακες δρομολογίων, αλλά κρέμονται σε κάποια εν πολλοίς προβληματική ιστοσελίδα στο Internet, άρα δεν είναι διαθέσιμοι στη στάση, και αφορούν μόνο στις ώρες αναχώρησης από την αφετηρία.

Είναι τις τελευταίες δεκαετίες παράδοση να τοποθετούνται επικεφαλής του οργανισμού των αστικών λεωφορείων της Αθήνας καθηγητές του Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Πριν από κάμποσα χρόνια με το θάρρος της συναδελφικότητας έγραψα σ' έναν απ' αυτούς ένα email για το παραπάνω θέμα των πινάκων των δρομολογίων. Πήρα την εξής "καταπληκτική" απάντηση: Οι πίνακες θα τοποθετηθούν όταν βρεθεί τρόπος να αποφεύγονται οι βανδαλισμοί πάνω τους. Βεβαίως δε χρειάζεται να σκεφτεί κανείς πολύ για να καταλάβει ότι πρόκειται για μια φτηνή δικιολογία που υποτιμάει τη νοημοσύνη του καθενός μας. Πίνακες με διάφορες, χρήσιμες και άχρηστες, πληροφορίες υπάρχουν σε όλες τις στάσεις και εν γένει παραμένουν για πολύ καιρό ορατοί παρά τις ελάσσονες φθορές.

Μια άλλη ευρέως χρησιμοποιούμενη (και εξ ίσου απαράδεκτη) δικιολογία έχει να κάνει με τις καθυστερήσεις στο περιβάλλον της μεγάλης πόλης. Πέρα από το γεγονός ότι υπάρχουν συγκεκριμένες τεχνικές για την εκτίμηση, παρακολούθηση και επιβολή των χρονοδιαγραμμάτων, υπάρχουν ορισμένα απλά παραδείγματα. Αν ο δήμος Αμαρουσίου διαθέτει στάσεις με χρονοδιαγράμματα και λεωφορεία που τα τηρούν, δυσκολεύομαι να καταλάβω πώς αυτό είναι αδύνατο για τους επίσημους αστικούς συγκοινωνιακούς οργανισμούς.

Φυσικά τα χρονοδιαγράμματα δεν είναι τα μόνα θέματα βασικής οργάνωσης στα οποία υστερούν οι δημόσιες συγκοινωνίες. Θα αναφέρω ακόμη ένα παράδειγμα, το οποίο ίσως δεν είναι τόσο κρίσιμο όσο το προηγούμενο των χρονοδιαγραμμάτων, αλλά είναι ενδεικτικό της νοοτροπίας του ελληνικού κράτους. Πριν από πολλά χρόνια καταργήθηκαν οι εισπράκτορες, για λόγους οικονομίας, και στα λεωφορεία μπήκαν τα γνωστά ακυρωτικά μηχανάκια. Στην χώρες των κουτόφραγκων οι επιβάτες μπαίνουν από την μπροστινή πόρτα και ο οδηγός ελέγχει τα εισιτήρια, τις κάρτες κι ότι άλλο έχουν να παρουσιάσουν οι επιβάτες, σε περιπτώσεις δε ανάγκης εκδίδει εισιτήρια και δίνει ρέστα. Οι επιβάτες ενθαρρύνονται να διαθέτουν εισιτήρια (κάρτες, κ.λπ.) εκ των προτέρων (π.χ. κάνοντας την έκδοση εισιτηρίου εντός λεωφορείου πολύ ακριβή) προκειμένου να ελαχιστοποιείται ο χρόνος απασχόλησης του οδηγού με έκδοση εισιτηρίων, αλλά υπάρχει κι αυτή η δυνατότητα ως τελευταία καταφυγή. Μου είναι δύσκολο να καταλάβω γιατί στη χώρα μας τέτοιου είδους καθήκοντα έχουν θεωρηθεί ανάξια των οδηγών. Καταλαβαίνω ότι αυτά τα καθήκοντα μπορούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης των σωματείων με τις διοικήσεις, αλλά αδυνατώ να καταλάβω γιατί το θέμα επιλύεται (με επιδόματα, με παροχή άλλων ευεργετημάτων και κινήτρων στους οδηγούς) στην κουτοφραγκία και όχι στην εξυπνοελλάδα.

Με δυο λόγια, απ' τις αστικές συγκοινωνίες λείπουν βασικά βήματα οργάνωσης. Όσο αυτή δεν υπάρχει είμαι ελεύθερος να καταλαβαίνω ότι κανείς αρμόδιος δεν πολυενδιαφέρεται για τον πολίτη αυτής της χώρας. Κι όσο μάλιστα βλέπω λεφτά να καταναλώνονται σε προγράμματα υψηλής τεχνολογίας πριν κατακτήσουμε τη χαμηλή, τόσο μπορώ να συγχύζομαι και να ρωτάω όπως ο Λαζόπουλος "πού πήγαν τα λεφτά;"

Smartphones, όχι και τόσο έξυπνα, ιδίως εν Ελλάδι

2010-02-17T10:47:00.000-08:00

Σε μια απ' τις πρώτες διαφημίσεις γνωστού και δημοφιλούς smartphone o χρήστης του έγραφε "pizza" στην εφαρμογή των χαρτών κι αμέσως έπεφταν βελόνες πάνω στον τοπικό χάρτη και καρφώνονταν στις θέσεις όπου βρίσκονταν πιτσαρίες. Όποιος δοκίμασε να κάνει το ίδιο ευρισκόμενος στην Αθήνα έχει δει ότι οι απαντήσεις ήταν επιεικώς ατυχείς. Ακόμη και σήμερα, δηλαδή πολύ καιρό μετά την εισαγωγή της συσκευής στην Ελλάδα, μια δοκιμή βγάζει ελάχιστες πιτσαρίες, αλλά τουλάχιστο δε βγάζει πια ... ξενοδοχεία και κινηματογράφους. Μπορείτε να κάνετε την ίδια δοκιμή γράφοντας "pizza, London" ή ακόμη και μια συγκεκριμένη αλυσίδα από πιτσαρίες, για να καταλάβετε τη διαφορά. Για να καταλάβετε ακόμη καλύτερα αυτή τη διαφορά μπορείτε να διαλέξετε δυο τοποθεσίες στο Λονδίνο και να ζητήσετε δρομολόγηση με συγκοινωνίες από τη μια στην άλλη. Η απάντηση θα είναι περίπου η εξής: Χάρτης με οδηγίες για το πώς θα φτάσετε στην πλησιέστερη κατάλληλη στάση, ύστερα οδηγίες σχετικές με την ακριβή ώρα άφιξης του λεωφορείου που θα σας μεταφέρει στον προορισμό σας και εν τέλει οδηγίες για το τελευταίο μέρος της διαδρομής από τη στάση στον ακριβή προορισμό. Δεν τολμώ να σας πω να κάνετε το ίδιο στην Αθήνα ούτε γι' αστείο.

Το ένα βεβαίως ερώτημα είναι γιατί οι εταιρίες που λανσάρουν προϊόντα στην Ελλάδα τα βάζουν σε κυκλοφορία χωρίς να είναι προετοιμασμένα με τον ίδιο τρόπο που είναι προετοιμασμένα στο εξωτερικό, γιατί δηλαδή μας συμπεριφέρονται σαν να είμαστε κάφροι. Η άλλη όμως όψη του ίδιου ερωτήματος (ή η απάντηση) είναι για ποιο λόγο εμείς τα αγοράζουμε κάτω απ' αυτές τις συνθήκες.

Ας υποθέσουμε προς στιγμή ότι τα αγοράζουμε για ... τότε που θα πάμε στο εξωτερικό. Ναι, βέβαια, οι υπηρεσίες θέσης χρειάζονται περισσότερο εκεί όπου δεν ξέρεις την πόλη. Ίσως μπορείς ακόμη να εκμεταλλευτείς το πακέτο δεδομένων που έχεις πάρει με το smartphone για να συνδέσεις πολύ συντηρητικά το PC σου με το Internet (tethering). Δε θέλω να εξηγήσω τις λεπτομέρειες της τιμολόγησης γιατί αυτό θα έδειχνε συγκεκριμένη εταιρία και γιατί όλες έχουν λίγο ως πολύ την ίδια λογική. Το ζουμί όμως είναι ότι για καμμιά δεκαριά MB κατεβασμένα μέσα σε μια μέρα θα πληρώσεις καμμιά πενηνταριά Ευρώ. Θα πληρώσεις δηλαδή το ποσό μιας ακριβής μηνιαίας συνδρομής για όγκο δεδομένων λίγο ως πολύ ασήμαντο. Πιθανότατα θα συγχυστείς και δε θα ξαναχρησιμοποιήσεις το smartphone στο εξωτερικό.

Και τότε φυσικά θα αναρωτηθείς γιατί το πήρες. Μα βέβαια, ξέχασα, για να βλέπω το email συνεχώς, για να μη μπορώ πουθενά και ποτέ να βρω ησυχία ...

Η αχρηστία του έξυπνου κινητού

2010-01-27T11:22:00.000-08:00

Πήγα Λονδίνο. Στο Λονδίνο δεν υπάρχει ελεύθερο WiFi, στη φυλάνε παντού να στα πάρουν άγρια. Είπα να μην ενδώσω στους τοπικούς αρπάχτες και να χρησιμοποιήσω το κινητό μου για να δω ένα δυο κείμενα που έφτασαν στο email. Αλλά όταν συνδέσεις το PC σου είναι γνωστό ότι δεν ελέγχεις ακριβώς τον όγκο που κατεβάζει. Κατέβασα εν πάση περιπτώσει 17 ΜΒ, καλώς ή κακώς, και πόσο με χρέωσε η ελληνική εταιρία κινητής; Περί τα 80 Ευρώ για περιαγωγή δεδομένων. Οι τέτοιου είδους εξωφρενικές χρεώσεις ακυρώνουν κάθε έννοια χρήσης του έξυπνου κινητού (και του κινητού Internet) στο εξωτερικό, και μάλιστα στις ενωμένες πολιτείες της Ευρώπης, αλλά που οι εταιρίες κινητής δεν τις θεωρούν τέτοιες γιατί θα χάσουν τις χρεώσεις περιαγωγής.

Την ακυρώνουν όμως και γενικότερα, γιατί ουσιαστική ανάγκη για τις εν λόγω υπηρεσίες έχουμε κυρίως όταν είμαστε μακριά απ' τη βάση μας, σε περιοχές μακρινές και περιβάλλοντα άγνωστα. Όταν είμαι στο "χωριό" μου αφενός το ξέρω τόσο καλά που το 'χω βαρεθεί και δεν περιμένω να το μάθω απ' το κινητό, αφετέρου μπορώ να χρησιμοποιήσω σταθερή πρόσβαση.

Διότι π.χ. πού χρειάζομαι τους χάρτες και την καθοδήγηση, στην Αθήνα όταν κάνω την καθημερινή διαδρομή σπίτι-γραφείο και γραφείο-σπίτι; Πού χρειάζομαι την κινητή σύνδεση με το email μου, μήπως για να πάθω ατύχημα όταν οδηγώ στην παραπάνω διαδρομή ή μήπως επειδή δε μπορώ να περιμένω μισή ή μια ώρα μέχρι να φτάσω σε σημεία σταθερής πρόσβασης στο Internet; Δυο φορές το μήνα που θα πάω σινεμά; Δυο φορές το χρόνο που θα πάω θέατρο; Τρεις φορές το χρόνο που θα χαθώ σε μια συνοικία; Ή μήπως γιατί διευθύνω την επιχείρησή μου (λέμε τώρα) ενώ είμαι στις ιπποδρομίες (ξαναλέμε τώρα);

Όταν λοιπόν διαπιστώνω ότι μια εταιρία στην οποία είμαι γραμμένος χρόνια τώρα βρίσκει ευκαιρία στην ανάγκη μου για να τα πάρει μαζεμένα, μου δημιουργείται κάθε διάθεση να αλλάξω εταιρία (για να την τιμωρήσω) και να πάω στην πιο φτηνή λύση (γιατί δεν είμαι κορόιδο).

Μαθητικές δικιολογίες

2010-01-25T13:36:00.001-08:00

Έλειψα μια βδομάδα στο εξωτερικό, αλλά είχα την πρόνοια να γράψω την εκπομπή των "Φακέλλων" της Δευτέρας 17/1. Αναρωτιέμαι πόσοι την είδαν και πόσοι ένιωσαν τον βαθύ διασυρμό της χώρας που αντανακλούσε.

Μια σειρά από πρώτους τη τάξει πολιτικούς και επιστήμονες που είχαν διοριστεί σε κορυφαίες θέσεις ευθύνης ρωτήθηκαν για τα περίφημα πλέον Greek statistics. Μαζί ρωτήθηκαν και οι "κουτόφραγκοι". Οι απαντήσεις των πρώτων ήταν απαντήσεις κακών μαθητών, που πιάστηκαν να αντιγράφουν, να κλέβουν τις λύσεις του συμμαθητή, να κάνουν σαλάτα τα αποτελέσματα κι όταν πιάνονται στα πράσα ν' απαντούν με χίλιες φτηνές δικιολογίες. Ίσως γιατί κάνουν απλώς ότι έμαθαν να κάνουν στα νιάτα τους στο ταλαίπωρο ελληνικό πανεπιστήμιο. Εξ άλλου με ή χωρίς βιογραφικά το 'χουμε μάθει το παραμύθι: Κάθε κυβέρνηση διορίζει στις λεγόμενες πολιτικές θέσεις κατά (στατιστικά αποδεδειγμένο) κανόνα βολικές μετριότητες.

Το 'χω ξαναπεί, όλοι οι πολιτικοί μας (και οι κοντινοί τους υπηρέτες) από μας βγαίνουν, οπότε κάθε κατηγορία εναντίον τους είναι κατηγορία στην ίδια μας την καμπούρα. Μόνο που τώρα την καμπούρα αυτή τη βλέπουν πια όλοι και γελάνε μαζί μας. Καιρός ήταν. Εξ άλλου όλοι οι παραπάνω είναι, ως Έλληνες πρώην φοιτητές, γεροί ταβλαδόροι κι έπρεπε να ξέρουν κάτι παραπάνω. Γιατί ο ταβλαδόρος ξέρει πως όποιος στήνει τα πούλια του άσχημα θα τη γλυτώσει μια, θα τη γλυτώσει δυο (όσο κρατήσει η τύχη του πρωτάρη), αλλά θα 'ρθει η ώρα που θα τα πληρώσει μαζεμένα κι όλη η κόλαση θα σηκωθεί εναντίον του.

Η νεοελληνική κατάσταση

2010-01-10T00:45:00.000-08:00

Πολλή φιλολογία για το αν η κυβέρνηση πιεζόμενη από τις Βρυξέλλες θα καταφέρει να οδηγήσει την οικονομία σε ανάκαμψη ή στα τάρταρα και τέλος πάντων αν οι νεοέλληνες έχουν τη στοιχειώδη ικανότητα να διατηρήσουν ένα κράτος στον πλανήτη, ή αν η επανάσταση του '21 έγινε τζάμπα και βερεσέ.

Τις προοπτικές αυτού του λαού τις βλέπεις κάθε μέρα μπροστά σου, αν είναι ή αν δεν είναι ικανός, αν έχει θέση στον πλανήτη ή αν πρέπει να πάει απ' ευθείας στην Γ' Εθνική.

Κυριακή πρωί βγαίνω να πάρω εφημερίδα, όχι για την εφημερίδα, που γράφει τα συνήθη φλυναφήματα, τρία στο τάλληρο, αλλά για το DVD. Από μια πάροδο πίσω μου βγαίνει μαύρο τζιπ (φτηνό, όχι κανένα χλιδάτο αγροτικό) και μπαίνει στο μονόδρομο ανάποδα. Διασχίζει έτσι ένα τετράγωνο, ύστερα μπαίνει σε μια τριγωνική πλατεία και φτάνει σε φανάρι που είναι κόκκινο. Περνάει χωρίς καν να σταματήσει. Κάνω την υπόθεση πως πάει για εφημερίδα, άρα μάλλον θα συναντηθούμε για να απολαύσω τη φάτσα του ή της. Με το που περνάω τη γωνία του φαναριού νάσου μπροστά στο ψιλικατζίδικο δυο άσπρα αυτοκίνητα με τις δυο ρόδες πάνω στο πεζοδρόμιο και τις δυο κάτω (κλασσικά) κι ακόμη πιο έξω, κλείνοντας τη μια λωρίδα ενός δρόμου διπλής κατεύθυνσης που εξυπηρετεί τουλάχιστον τρεις λεωφορειακές γραμμές, το εν λόγω τζιπ με τη μηχανή αναμένη (σεβασμός στο περιβάλλον ή μήπως κάνει ληστεία;). Μου ΄ρχεται να μπω, να του το πάω ένα δυο τετράγωνα παρακάτω και να του το κλειδώσω με τα κλειδιά μέσα.

Μέσα στο κατάστημα είναι 3-4 πελάτες. Παίρνει την απόδειξή της μια κυρία (τώρα που οι αποδείξεις έγιναν της μόδας) και οδεύει προς το ένα άσπρο όχημα, άρα δεν είναι ο μαύρος καβαλλάρης. Μένουν τρεις, ένας ηλικιωμένος, ένας γύρω στα σαράντα, με φαλακρίτσα, φάτσα τραπεζικού, κι ένας γύρω στα 25, clean cut. Αν ήταν να βάλω στοίχημα θα 'βαζα τα λεφτά μου στον τρίτο, νεαρός γαρ απ' αυτούς που πάντοτε είναι βιαστικοί. Φορτώνει μια σακούλα με ψώνια κι όμως φεύγει ποδαράτος. Τελικά μένει να μπει στο τζιπ (το οποίο βέβαια βρίσκεται τώρα καταμόναχο στη μέση του δρόμου) ο οικογενειάρχης, ο φαλακρίτσας.

Σκέφτομαι αν πρέπει να τον ψάλω. Είναι όμως η δουλειά μου να τα βάζω με τους γείτονες όταν η καθ' ύλην και εξ επαγγέλματος αρμόδια αρχή δε δείχνει τον ανάλογο ζήλο; Κι αν ψάλω έναν δε θα μείνουν τα μιλιούνια; Για να υπερασπιστώ την ψυχική μου ισορροπία σκέφτομαι ότι εδώ, σ' αυτή τη χώρα, το μόνο που μπορείς πια να κάνεις είναι να αδιαφορείς, και φυσικά να συνεχίσεις να ζεις σε μια κόλαση που ο ένας δημιουργεί για τον άλλον.

Θα πω κι άλλο ένα επεισόδιο που συνέβη πριν μερικές μέρες. Ακούω κορναρίσματα. Βγαίνω στο μπαλκόνι. Όταν όλα τα αυτοκίνητα παρκάρουν απ' τη μια πλευρά του δρόμου, ξαφνικά έχει αφήσει κάποιος (πάλι κατά σύμπτωση) ένα τζιπ στην άλλη. Το λεωφορείο δε χωράει να περάσει κι είναι αυτό που κορνάρει. Πίσω του ουρά από άλλα αυτοκίνητα. Μισή ώρα αργότερα το λεωφορείο είναι εκεί, αλλά κάποιος μεταφέρει το αυτοκίνητό του (που είναι στη σωστή πλευρά) και δίνει μια προσωρινή λύση. Σε λίγο εμφανίζεται η αστυνομία, να πω την αμαρτία μου δεν το περίμενα, αλλά μάλλον θα την κάλεσαν απ' τις συγκοινωνίες. Περιμένει, περιμένει, μήπως εμφανιστεί ο ήρωας της ιστορίας. Δυο μέρες αργότερα ρώτησα γείτονα τι απέγινε. "Ά, μου λέει, του έβαλαν κλήση και τον περίμεναν. Τους την έριξε στη μούρη κι έφυγε κύριος." Αλλού, εκεί όπου δίνουν κάποια αξία στη συγκοινωνία και στις υπηρεσίες προς τον πολίτη, απλώς θα είχε έρθει στο πι και φι ο γερανός, θα το είχε σηκώσει κι ο ήρωας θα το 'ψαχνε στις μάντρες.

Επεισόδιο τρίτο: Την Πολυτεχνειούπολη εξυπηρετεί (ή μάλλον "εξυπηρετεί") μια γραμμή λεωφορείου. Ένα πρωί είχαν στάση εργασίας οι φύλακες, που θεωρούν σ' αυτές τις περιστάσεις ότι πρέπει να αποκλείουν για κάποιο χρονικό διάστημα τις σχετικές πύλες, αλλ' αυτό είναι άλλο θέμα. Συνήθως η κατάσταση εξελίσσεται ως εξής: Σχηματίζεται στην άνοδο της λεωφόρου Κατεχάκη μια απείρου μήκους ουρά αυτοκινήτων από άμοιρους που περιμένουν να περάσουν την πύλη και να πάνε στη δουλειά ή στα μαθήματά τους, γίνεται κάμποση φασαρία, πότε πότε πέφτει και καμμιά ψιλή, και τελικά μετά από μισή ώρα οι φύλακες εξαφανίζονται, οπότε συνεχίζεται η κίνηση κανονικά. Προφανώς κάτω απ' αυτές τις συνθήκες το λεωφορείο δε μπορεί να περάσει. Το μυστήριο όμως που είδα τις προηγούμενες μέρες είναι ότι το λεωφορείο συνέχισε να ... μη μπορεί να περάσει όλη την υπόλοιπη μέρα. Στην αναμπουμπούλα ο λύκος χαίρεται.

Επιβιώνει μια κοινωνία λύκων; Αν δεν κάνω λάθος είναι είδος υπό εξαφάνιση, αν και η σύγκριση τους με μας χάριν λογοπαιγνίου τους αδικεί. Οι πραγματικοί λύκοι μεταξύ τους φέρονται πολύ καλύτερα ο ένας στον άλλον απ' τους νεοέλληνες.

Η εξαίρεση του Εξαποδώ

2009-12-04T00:05:00.000-08:00

Μπορεί τα παρακάτω να είναι ασήμαντες ιδιοτροπίες, να προέρχονται από έναν αρτηριοσκληρωτικό τύπου frame straightener. Έτσι λέγεται αμερικανιστί ο νευρωτικός που ισιώνει τα κάδρα όπου μπαίνει και γενικώς ενοχλείται από την αταξία.

Όλων αυτών ομολογημένων μπορώ τώρα με την ησυχία μου να πω πόσο ενοχλούμαι όταν βλέπω τη λέξη εξ να γράφεται όλο και πιο συχνά με απόστροφο, σα να 'ταν μια πιο μεγάλη λέξη που κόπηκε. Τέτοια μεγαλεία το εξ, δηλαδή το εκ όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από φωνήεν, δεν τα 'χε ποτέ. Αναρωτιέμαι πότε θ' αρχίσει να παθαίνει τα ίδια και το εκ.

Το βλέπω καθημερινά. Στους υπότιτλους των ταινιών. Σε διαφημιστικές αφίσες. Σε εφημερίδες όχι μόνο τετάρτης κατηγορίας, αλλά ακόμη και στις πιο πολιτισμένες, σα να 'χουν απολυθεί όλοι οι φιλόλογοι. Προ ημερών μπήκα στο μετρό κι όλο το βαγόνι ήταν διακοσμημένο με δεκάδες διαφημίσεων που όλες έφεραν αναιδώς και επιδεικτικώς την απαγορευμένη λέξη. Μου 'ρθε ν' αλλάξω βαγόνι μήπως και στο επόμενο ήταν άλλες οι διαφημίσεις. Προχτές πήρα ένα email από συνάδελφο ιδιωτικού εκπαιδευτικού ιδρύματος, όπου διαφημίζονταν οι εκπαιδευτικές υπηρεσίες του τελευταίου κι όπου και πάλι φιγουράριζε προκλητικά η λέξη του Εξαποδώ. Δεν κρατήθηκα και του έγραψα τα εξής: Δε σας γράφω τόσο επειδή το μήνυμά σας είναι απρόσκλητο και δεν έχει unsubscribe, άρα είναι εξ ορισμού spam, αλλά διότι θεώρησα ότι όποιος παρέχει εκπαίδευση τουλάχιστο έχει στοιχειώδεις γνώσεις ελληνικών. Ο άνθρωπος ζήτησε ευγενικά συγγνώμη, οφείλω να ομολογήσω, γεγονός που δείχνει ότι στην “αμαρτία” πέφτουν όχι μόνο οι αμόρφωτοι διαφημιστές, αλλά και οι ευγενείς και κατά τ' άλλα μορφωμένοι.

Μια μέρα σκέφτηκα πια να ενδώσω, να πουλήσω την ψυχή μου κι εγώ για να βρω την ησυχία μου. Προσπάθησα να βρω ένα καλό λόγο να τραβάω κι εγώ μια απόστροφο ξεγυρισμένη, να βρω δηλαδή μια λέξη που συγκοπτόμενη θα 'δινε το τρισκατάρατο εξ'. Ατυχώς η μόνη περίπτωση που βρήκα ήταν το έξω, όπως στον Έξ'-από-δω, αν βεβαίως δεν τον γράφαμε μονομπλόκ, όπως έχει επικρατήσει. Πείσθηκα ότι όλη αυτή η ιστορία είναι του σατανά, που μας βάζει να τσακίζουμε τη γλώσσα μας.

Μου τη βαράει κι εκείνο το άλλο που λένε πια όλοι, το πιο ύπουλο. Λένε: Ενδεχομένως να πάμε στον Εξαποδώ, όταν το ορθό είναι ή ενδέχεται να πάμε στον Εξαποδώ ή ενδεχομένως θα πάμε στον Εξαποδώ. Μάλλον σίγουρο είναι πως θα πάμε.

Πολιτισμός και οδήγηση

2009-11-14T07:57:00.000-08:00

Διάβασα, χωρίς καμμιά ομολογουμένως έκπληξη, ότι έχουμε το πανευρωπαϊκό ρεκόρ στα τροχαία ατυχήματα και ότι ο πρόεδρος της δημοκρατίας είπε πως αυτό το γεγονός δεν περιποιεί τιμή στην παιδεία και στον πολιτισμό μας. Δεν είχα καμμιά αμφιβολία ότι ακόμη κι αν το χάναμε το εν λόγω ρεκόρ προσωρινά, θα 'ταν δικό μας αργά ή γρήγορα. Έχω οδηγήσει σε πολλές χώρες της Ευρώπης και στη Βόρεια Αμερική, αλλά αυτά που γίνονται στην Ελλάδα δεν τα 'χω δει πουθενά. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι νέος οδηγός (έχοντας πάρει δίπλωμα στην Ελλάδα) οδήγησα στον Καναδά για λίγες μέρες. Η εμπειρία ήταν καταλυτική, όλα ήταν προβλέψιμα και καταπληκτικά εύκολα. Αντίθετα στην Ελλάδα η οδήγηση γίνεται μέσα σ' ένα χάος, όπου η μια δυσάρεστη έκπληξη διαδέχεται την άλλη κι όπου ο οδηγός δικαίως αισθάνεται κάθε στιγμή τυχερός όσο αποφεύγει τα χειρότερα. Χειρότερες συνθήκες είδα μόνο στη Βόρεια Αφρική.

Όταν επομένως διαβάζω στο εν λόγω δημοσίευμα τον κόσμιο τρόπο με τον οποίο διατύπωσε το πρόβλημα ο πρόεδρος δε μπορώ παρά να αναρωτηθώ σε ποιο πολιτισμό αναφέρεται. Ποιος είναι ακριβώς ο (σημερινός) ελληνικός πολιτισμός; Έχουμε μήπως πρωτιές στη λογοτεχνία, στη ζωγραφική, στον κινηματογράφο, στην αρχιτεκτονική, στο περιβάλλον, στην ευγένεια του ενός απέναντι στον άλλο; Ναι, όταν είμαστε στο εξωτερικό συχνά διακρινόμαστε, αλλά σε ένα άλλο κοινωνικό περιβάλλον. Ο (νεο)ελληνικός πολιτισμός είναι προφανώς αυτός που αναπτύσσεται στο ελληνικό περιβάλλον και δεν περιλαμβάνει τους διακεκριμένους ελληνικής καταγωγής ή Έλληνες καλλιτέχνες κι επιστήμονες του εξωτερικού. Ο πολιτισμός σε μια κοινωνία φαίνεται στην καθημερινή της ζωή. Η οδική μας συμπεριφορά δεν είναι παρά μια απ' τις εκφάνσεις της πρωτοφανούς έλλειψης πολιτισμού που μας διακρίνει και καλό είναι να το πάρουμε απόφαση και να καταλάβουμε ποιοι πραγματικά είμαστε μήπως και την τελευταία στιγμή γίνει κάποιο θαύμα και σωθούμε.

Τι να πρωτοθυμίσω και τι να πρωτοθυμηθώ; Τα αναιδώς και με εγκληματική αδιαφορία μισοανεβασμένα στο πεζοδρόμιο αυτοκίνητα που ενοχλούν τους πεζούς και βάζουν σε κίνδυνο τους διερχόμενους οδηγούς; Τους εξυπνάκηδες που για να στρίψουν αριστερά στο φανάρι πάνε στο ακραίο δεξιό ρεύμα; Τους εγκληματίες που περνάνε με κόκκινο και πάνε ανάποδα στους μονόδρομους; Το γεγονός ότι το 99% των Ελλήνων οδηγών στις καμπύλες ενός αυτοκινητόδρομου μπαίνει στη διπλανή λωρίδα που αντιστοιχεί στο εσωτερικό της καμπύλης (με αποτέλεσμα όποιος τηρεί τον κώδικα και μένει στη λωρίδα του να κινδυνεύει να σκοτωθεί); Το γεγονός ότι το ίδιο ποσοστό όταν είναι στην αριστερή λωρίδα με αριστερή καμπύλη μπαίνει στο αντίθετο ρεύμα για ... οικονομία διαδρομής; Τους παρκαρισμένους στις γωνίες μπροστά στα σημεία εξυπηρέτησης των ατόμων με περιορισμένη κινητικότητα; Αυτούς που χώνονται από δεξιά ή αυτούς που σ' ακολουθούν σε απόσταση εκατοστών; Αυτούς που κλείνουν τη γωνία για να χλαπακιάσουν στο διπλανό τυροπιττάδικο; Τους γκαζοφονιάδες της εθνικής και της (δήθεν καλά φυλασσόμενης) Αττικής οδού; Αυτούς που επιτίθενται σαν ταύροι στους πεζούς μετά από τόσο χρόνια αλλαγής του κώδικα και απόδοσης προτεραιότητας στους πεζούς;

Μερικοί λένε: Φταίει που δεν υπάρχει αστυνόμευση, οι Ελληνάρες μόλις βγουν στη Γερμανία και στην Αυστρία οδηγούν σαν παρθένες και οι Γερμανοί νταλικέρηδες μόλις μπουν στην Ελλάδα ξεσαλώνουν. Η άποψη αυτή κατά βάθος είναι τόσο ρεαλιστική όσο ο από μηχανής θεός. Ξεχνάει μια βασική παράμετρο: Πού θα βρούμε αυτούς που θα επιτηρήσουν τους δρόμους και πού θα βρούμε αυτούς που θα τους δώσουν τις σωστές εντολές; Μέσα απ' την "πολιτισμένη" κοινωνία μας, δηλαδή μέσα από μας τους ίδιους που κάνουμε όλα τα παραπάνω κι έχουμε τη γνωστή νοοτροπία; Ή μήπως πρέπει να προσλάβουμε απ' ευθείας αυστριακούς, ελβετούς και φινλανδούς τροχονόμους; Ίσως οι "βάρβαροι" να ΄ταν κι αυτοί μια λύση.

Και βέβαια είναι εξ ίσου αποτέλεσμα του τοπικού "πολιτισμού" μας το γεγονός ότι το ελληνικό κράτος, στελεχωμένο από μας, δεν καταφέρνει καν να δημιουργήσει μια αξιοπρεπή οδική υποδομή, με σωστή σήμανση και κάποιας ποιότητας οδικό δίκτυο. Οι εργολάβοι, που είναι κάποιοι από μας, βάζουν σε προτεραιότητα να κερδίσουν μερικά παραπάνω μαύρα Ευρώ και να φάνε μερικά κυβικά υλικό. Οι υπεύθυνοι της σήμανσης τη βάζουν "κατά προσέγγιση". Οι δήμαρχοι, που είναι λίγοι από μας, δε νοιάζονται αν ο πεζός έπρεπε να 'χε φτερά για να περάσει πάνω απ' τα πεζοδρόμια. Κι όλοι βάζουμε από λίγο το κάτι τις μας στην αλυσίδα που φέρνει τις εκατόμβες των τροχαίων. Αλλά αυτό δεν είναι η φυσική επιλογή που μας δίδαξε ο Δαρβίνος; Το έξυπνο είδος επιβιώνει, το ηλίθιο εξαφανίζεται. Δεν είναι τυχαίο επομένως που σκοτωνόμαστε στους δρόμους. Βλέπω από τώρα τη θλίψη της ανθρωπότητας που θα της λείψει ο πολιτισμός μας ...

"Δημόσιο ρολόι"

2009-10-11T13:23:00.000-07:00

Υπάρχουν πολλά άχρηστα ρολόγια, ρολόγια που δε δείχνουν την ώρα επίτηδες και εκ κατασκευής. Το πρώτο μου ρολόι, κάποια πλαστική απομίμηση αγορασμένη απ' το ψιλικατζίδικο, ήταν τέτοιο. Οι δείχτες του δεν ήταν καν χωριστοί, πάντα είχαν απόσταση ενός τετάρτου της ώρας. Ύστερα είναι τα ρολόγια τα φθαρμένα, παλιά και ξεχασμένα, τα δικά μας και των προγόνων μας. Αν και θυμάμαι ότι πριν τις εισαγωγικές μας είχαν βάλει την εξής άσκηση: Ένα ρολόι σταματημένο δείχνει σωστά την ώρα δυο φορές το εικοσιτετράωρο. Ένα ρολόι που πάει πίσω ένα λεπτό το μήνα κάθε πόσον καιρό δείχνει την ακριβή ώρα;

Μπορείς να μισείς το ρολόι σου όσο θέλεις, μπορείς να το διώξεις από χώρους που ξεκουράζεσαι, μπορείς ακόμη να πας διακοπές στην Ικαρία, όπου, όπως λένε, όχι μόνο η ακριβής αλλά και η ανακριβής ώρα δεν έχει καμιά σημασία. Στην Ικαρία δεν έχω πάει ακόμη, αλλά αν ήταν για τα ρολόγια, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι όλη η υπόλοιπη Ελλάδα, εκτός της Αθήνας, μικρή σχέση έχει με τα μηχανήματα του σατανά και τα ραντεβού διατυπώνονται ως εξής: “Θα τα πούμε κατά το μεσημεράκι” ή “πέρνα κατά τ' απογεματάκι” ή “δεν πάμε σε καμμιά ταβέρνα το βραδάκι να τα πούμε;” Αν θέλετε μπορείτε να πείτε μια ώρα συγκεκριμένη για ραντεβού. Η ελάχιστη καθυστέρηση είναι γύρω στη μια ώρα, αν έρθει και ποτέ ο ή η εν λόγω.

Δοκιμάστε να μην κοιτάζετε το ρολόι σας κάπου στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη, ειδικά το χειμώνα. Το λιγότερο που θα πάθετε είναι πνευμονία περιμένοντας άδικα στη στάση του λεωφορείου. Δε θα εξηγήσω το πλεονέκτημα της χρήσης του ρολογιού και του συγχρονισμού σε μια κοινωνία. Αν είναι να το εξηγήσω στους Έλληνες, είναι βέβαιο ότι θα χάσω τον καιρό μου. Όσο για όλους τους άλλους, δε χρειάζεται, το 'χουν καταλάβει. Αλλά αυτό τουλάχιστον θα το γράψω: Αν δεν ξέρει η κοινωνία σου τη χρήση της τεχνολογίας μέτρησης του χρόνου και την αξία της, μη περιμένεις να καταλάβει τη χρήση πιο περίπλοκων τεχνολογιών.

Ρολόγια δε λείπουν δεξιά κι αριστερά, εκτός απ' αυτά που φοράμε και δεν κοιτάμε. Μόνο που σχεδόν κανένα τους δε λέει την ώρα. Ρολόγια σε δημόσια κτήρια, σε εστιατόρια, σε καταστήματα. Πόσα απ' αυτά έχετε δει να δουλεύουν; Όσες φορές κάναμε meeting στην Ελλάδα όλοι οι ξένοι είχαν την ευκαιρία τους να διασκεδάσουν με το ρολόι της αίθουσας που μας φιλοξενούσε. Τα μόνα δημόσια ρολόγια που δουλεύουν είναι στους σταθμούς των τρένων.

Όχι όμως και στα λεωφορεία. Τελευταία τα παρατηρώ επίμονα, ίσως είναι μια ακόμη νεύρωση. Ορισμένα λένε μια ώρα άσχετη, άλλα είναι της μηδενιστικής άποψης, λένε 00:00, άλλα είναι τελείως σβηστά. Στο μεταξύ είναι και τα ρολόγια των ακυρωτικών μηχανημάτων που κρυφοχτυπάνε και σου λένε την ώρα όταν τους δώσεις να δαγκώσουν το εισιτήριο. Παλιότερα όλα πήγαιναν το πολύ δέκα λεφτά μπροστά ή δέκα πίσω. Τώρα όλο και περισσότερο πληθαίνουν αυτά που έχουν προσχωρήσει στο μηδενισμό. Και πώς ο ελεγκτής, που θα με βρει λίγο αργότερα με το ενιαίο στο μετρό, θα καταλάβει ότι δεν έχω εξαντλήσει τη μιάμισή μου ώρα; Γιατί δε θα μου πει πως είμαι στις συγκοινωνίες από χθες τα μεσάνυχτα; (Θα παρατηρήσατε ότι μιλάω για ελεγκτή στο μετρό, γιατί στο λεωφορείο έχω να δω χρόνια και ζαμάνια. Όσοι ακυρώνουμε εισιτήρια το κάνουμε από καθαρή ψυχοπονιά για τον καημένο τον οργανισμό των συγκοινωνιών.)

Το "δημόσιο ρολόι" είναι τελικά το συντομότερο ελληνικό ανέκδοτο.

Ο εκθεσάς

2009-09-22T01:29:00.000-07:00

Στην τελευταία τάξη, λίγο πριν τις εισαγωγικές εξετάσεις, διαπίστωσα ένα περίεργο φαινόμενο. Ορισμένοι συμμαθητές μου που θα έδιναν ιατρική ξαφνικά άρχισαν να παίρνουν πολύ καλύτερους βαθμούς στην έκθεση απ' ότι τους είχα συνηθίσει. Μέχρι τότε έγραφα καλά και με το φροντιστήριο ακόμη καλύτερα, αλλά σχημάτισα την εντύπωση πως οι συμμαθητές μου ξαφνικά έγιναν μεγαλοφυϊες. Στο φροντιστήριο όπου πήγαινα είχαμε για την έκθεση ένα φιλόλογο πολύ κουλτουριάρη, φίλο γνωστού Έλληνα ιδεαλιστή φιλοσόφου της εποχής, με τον οποίο μοιραζόταν πάνω κάτω τις ίδιες πεποιθήσεις. Κάθε θέμα το ανέλυε σε βάθος και με τρόπους που μέχρι τότε δεν είχα ούτε φανταστεί ούτε ξαναδεί. Όχι ότι δε μάθαμε τίποτε απ' αυτόν, αλλά αυτά που μας έλεγε ήταν τόσο υψιπετή, που ήταν αδύνατο να τα απορροφήσουμε και να τα εφαρμόσουμε στην ταπεινή πράξη των σχολικών εκθέσεων.

Κάποια μέρα απορημένος ρώτησα έναν απ' τους παραπάνω συμμαθητές μου πώς έγινε και πρόκοψε απότομα. Με πήρα παράμερα και ομολόγησε το μυστικό: "Κοίταξε να δεις, εμείς έχουμε τον Χ για εκθεσά. Αυτός μας έχει δώσει ένα βιβλίο και μας έχει μαρκάρει καμμιά τριανταριά εκθέσεις, που τις έχουμε μάθει απ' έξω. Ότι και να πέσει, μας έχει πει να το το γυρίσουμε προς τα κει. Πάρε παράδειγμα τον πρόλογο. Γράφουμε δυο τρεις γραμμές για να το γυρίσουμε στα γνωστά κι ύστερα σερβίρουμε την κονσέρβα." Αυτό βέβαια ήταν αίσχος και απάτη, αλλά ο Χ είχε τη φήμη σπουδαίου φροντιστή (και σήμερα έχει τη φήμη σπουδαίου φιλόλογου και ιστορικού), τι να πεις; Τουλάχιστον παρηγοριόμουνα με το ότι ο συμμαθητής μου έδινε σε άλλη κατεύθυνση.

Χθες είδα (για κακή μου μοίρα) το debate των πολιτικών αρχηγών. Θεώρησα τουλάχιστον προσβλητικό για τη νοημοσύνη τη δική μου και των δημοσιογράφων το ότι όλοι απαντούσαν ότι ήθελαν σαν να μην είχαν ακούσει τις ερωτήσεις. Από την πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλλα ... Ύστερα θυμήθηκα τον εκθεσά.

Ο Καραγκιόζης ζουγράφος οδικής σήμανσης

2009-09-21T10:06:00.000-07:00

Φαντάζομαι κάπως έτσι το επόμενο έργο του μακαρίτη του Σπαθάρη: Ο πασάς τον βάζει και χαράζει διπλές γραμμές στο δρόμο, έτσι ώστε να δίνει πολλές λωρίδες σ' αυτούς που βγαίνουν απ' το σαράι. Στην άλλη άκρη είναι η καλύβα του μπαρμπα-Γιώργη, που κι αυτός θέλει πολλές λωρίδες, για να βγάζει άνετα τα πρόβατα. Πλακώνει στις φάπες τον ανηψιό, που, τι να κάνει, σβήνει τις προηγούμενες και χαράζει καινούργιες. Ο πασάς εξαγριώνεται, στέλνει το Βελιγκέκα και φιλοδωρεί μ' ένα μεγάλο καρούμπαλο τον Καραγκιόζη, που ξανασβήνει τις γραμμές και τις ζωγραφίζει υπέρ του πασά.
Το ίδιο επαναλαμβάνεται δυο τρεις φορές, ώσπου ο Καραγκιόζης βαριέται και αφήνει και τις δυο διπλές γραμμές συγχρόνως. Όμως αυτό δημιουργεί σύγχυση στους οδηγούς. Απ' τη μια μεριά βγαίνει ο Νιόνιος με το αυτοκίνητό του, απ' την άλλη ο Εβραίος, τσουγκράνε κι εκνευρίζονται. Στο τέλος όλοι μαζί δέρνουν τον Καραγκιόζη που παίρνει τα βουνά.

Από πού εμπνέομαι ιστορίες; Για δείτε την Εθνικής Αντιστάσεως κοντά στο Χαλάνδρι, εκεί που διασταυρώνεται με την Παπανικολή και τα ξαναλέμε.

Το παράλογο σθένος του ρατσισμού

2009-07-09T06:10:00.000-07:00

Το να είσαι ρατσιστής, το να είσαι εθνικιστής, δε λέω, χρειάζεται ένας σθένος, μια δύναμη θέλησης για να παραμερίζεις τη σκληρή πραγματικότητα και να ζεις στον κόσμο σου, ή, ισοδύναμα, μπόλικη στραβομάρα. Ίσως αν δεν είσαι Έλληνας να είναι πιο εύκολο, αν είσαι όμως τι μπορεί να ζηλέψουν οι άλλοι από σένα; Βέβαια "ανθρώπων έκαστος δύο πήρας φέρει", αλλά όσο κι δε βλέπουμε τη δική μας, δε βλέπουμε του διπλανού που μας μοιάζει; Τι να πρωτοθαυμάσω στη ράτσα μας, τις επιδόσεις της στη διαφθορά, την ψευτομαγκιά, την προσπάθεια του ενός να ταλαιπωρήσει όσο γίνεται τον άλλο, τι τέλος πάντων; Το κλέος των προγόνων, αν χρησιμεύει σε κάτι, θα έπρεπε να είναι το να δείχνει στα σημερινά στραβάδια το χάλι τους το μαύρο. Αν μάλιστα ανήκουμε γενετικά στην ίδια ράτσα μ' αυτούς η κατάσταση είναι πιο μαύρη, γιατί θα πει πως είμαστε ο εκφυλισμός της φυλής.

Πήγα σε επαγγελματική συνάντηση. Όσοι ήταν να φτάσουν στο εν λόγω σημείο συνάντησης έφτασαν με καθυστέρηση από μισή ως μια ώρα. Και δεν ήταν η πρώτη συνάντηση, το ίδιο έγινε και στις δυο προηγούμενες με την ίδια ομάδα. Και δεν ήταν τυχαίοι, ο ένας συνάδελφος πανεπιστημιακός, νέος, δεν μπορείς να τον πεις παλιομοδίτη, δε μπορείς να παρηγορηθείς πως αυτός είναι "της παλιάς σχολής", να πεις "αλλά οι νέοι σίγουρα θα
'ναι πιο 'Ευρωπαίοι'". Οι άλλοι επίσης με μη ευκαταφρόνητη εκπαίδευση. Σαν τους είπα ότι άργησαν, κάπως έμμεσα βέβαια και διστακτικά, για να μη φανώ πολύ γρουσούζης (γιατί σ' αυτόν τον τόπο ο ίσιος φαίνεται στραβός κι ο στραβός ίσιος) ο ένας είπε με καμάρι: "Όχι μόνο άργησα, μα θα κάνω και τηλεφωνήματα πρώτα" και συνέχισε διάλογο προς πρόσωπο στην άλλη άκρη μιας αιθέριας ασύρματης σύνδεσης. Χιουμοράκι; "Με τις ευχές μου να τα κάνεις κι όταν οδηγείς", σκέφτηκα να του απαντήσω, γιατί εκεί φαίνεται η μαγκιά. Με το αριστερό κρεμασμένο απ' το παράθυρο ο μάγκας Έλληνας οδηγεί, με το δεξί κρατάει το τηλέφωνο, και το τιμόνι το κρατάει ο αυτόματος πιλότος. Ο άλλος χαμογέλασε στην ανάλογη παρατήρηση κι έκανε τον κουφό. Ίσως μια συγγνώμη θα ήταν πιο κατάλληλη και στις δυο περιπτώσεις, αλλ' αυτή δεν είναι για τους Ελληναράδες.

Προχτές ένας της φυλής μας έκανε μάλλον περιπαιχτικές ερωτήσεις σ' ένα τύπο των φαναριών: "Και πότε επιστρέφεις στο ...;" θα του 'λεγα (αυτού που έκανε την ερώτηση), "δεν πας καλύτερα εσύ πουθενά αλλού, μήπως και μείνει κανένας καλύτερος σ' αυτά τα χώματα στο τέλος;"

Περί φροντίδας του πολίτη στη Μπανανία

2009-06-05T00:13:00.000-07:00

Λυπάμαι που θα στραφώ ενάντια στην κοινή αντίληψη ότι τα σκάνδαλα είναι αυτά που κανοναρχούν τα κανάλια, προεκλογικά ή σε ανύποπτο χρόνο. Δε θέλω να πω πως δεν είναι κι αυτά, αλλά, πώς να το πω, λίγο με νοιάζει αν τα πήρε ο Χ ή ο Ψ αν έγινε η δουλειά. Το βασικό είναι ότι σ' αυτή τη χώρα η δουλειά τελικά δε γίνεται, με ή χωρίς μίζες.

Σήμερα σε μια από τις δύο γραμμές λεωφορείου που περίμενα λεωφορείο δεν ήρθε, τελικά έκανα το μέρος αυτό της διαδρομής με τα πόδια. Συνολικά έκανα δυο ώρες να φτάσω στον προορισμό μου, μαζί με τις άδικες αναμονές. Τόση ώρα θα έκανα και με τα πόδια όλη τη διαδρομή. Κάποιος μου είπε σε κυλικείο, όπου ήπια μια πορτοκαλάδα για να συνέλθω, ότι σ' αυτή τη γραμμή δεν έχει δρομολόγια σήμερα κι ως την Τρίτη. Δηλαδή την ώρα που έχουν πήξει τα κοντινά νησιά στις κρατήσεις, την ώρα που εταιρία κινητής διαφημίζει πως δίνει εισιτήρια για Κωνσταντινούπολη το Σαββατοκύριακο των εκλογών, οι μόνοι συνεπείς ψηφοφόροι θα είναι οι οδηγοί λεωφορείων, αυτοί δηλαδή ακριβώς που πρέπει να διευκολύνουν τους ψηφοφόρους να πάνε να ψηφίσουν; Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που τόσο στη συγκεκριμένη γραμμή, όσο και σε άλλες, τα δρομολόγια εκτελούνται με καθυστερήσεις, παραλείψεις κ.λπ. και γενικώς με πάσα προχειρότητα. Το μόνο σίγουρο μέσο σ' αυτή τη χώρα είναι ότι εξαρτάται μόνο από τη δική σου πρωτοβουλία και ικανότητα, δηλαδή ΙΧ, πόδια και ποδήλατο ή μηχανάκι αν είσαι ριψοκίνδυνος τύπος.

Φυσικά απ' το κεφάλι βρωμάει το ψάρι. Οι δημόσιες μεταφορές είναι σημαντικός δείκτης της φροντίδας ή αδιαφορίας του κράτους για τον πολίτη, είναι αυτό που θα 'πρεπε να κάνει τον πολίτη ικανό να διακρίνει ποιος πολιτικός λέει λόγια φτηνά (έπεα πτερόεντα) και ποιος κάνει δουλειά. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που κάνει την κατάσταση των δημόσιων συγκοινωνιών να είναι το μεγαλύτερο και οφθαλμοφανέστερο σκάνδαλο, που λόγω εξοικείωσης (μυθριδατισμού) έχουμε καταντήσει να μη βλέπουμε. Την ώρα που έχουν εγκριθεί κι εκτελεσθεί στις συγκοινωνίες πληθώρα από σούπερ-μοντέρνα προγράμματα εκσυγχρονισμού, μετά τα οποία κανονικά έπρεπε να είμαστε πλέον στην εποχή του Star Trek και της τηλεμεταφοράς, δεν έχουν γίνει τα εντελώς στοιχειώδη, να αναρτηθεί δηλαδή ένας πίνακας δρομολογίων (και να τηρείται). Ο πίνακας δρομολογίων υπάρχει (ανηρτημένος στη στάση και εξειδικευμένος στη συγκεκριμένη στάση) σ' όλον τον πολιτισμένο κόσμο, εκεί τουλάχιστον όπου οι συγκοινωνίες έχουν στοιχειώδη συνέπεια στην παροχή δρομολογίων.

Μια φορά έγραψα επιστολή στον οργανισμό συγκοινωνιών για το θέμα. Πήρα την εξωφρενική απάντηση ότι δεν έχουν βρει κατάλληλο σημείο ανάρτησης στις στάσεις, ώστε να αποφεύγονται οι βανδαλισμοί. Αν εννοούσε ο ποιητής ότι η μη συνεπής υλοποίηση των δρομολογίων θα προκαλούσε αντιδράσεις, έ αυτό μπορώ και να το καταλάβω.

Η τέτοια εξωφρενική έλλειψη σεβασμού προς τον πολίτη αυτής της χώρας και η παντελής αδιαφορία για την παροχή στοιχειωδών υπηρεσιών είναι φαινόμενο γενικότερο στη Μπανανία. Τα πεζοδρόμια είναι ανύπαρκτα ή κατειλημμένα από ποικίλα εμπόδια, οδοκαθαριστές έχουν να περάσουν απ' τη γειτονιά μας ποιος ξέρει πόσον καιρό και πάει λέγοντας. Τα λεφτά μας πάνε στις φιέστες της Γιουροβίζιον, στα πλακάκια των πεζοδρομήσεων, στα γήπεδα με ή χωρίς malls, αλλά μας πνίγει το σκουπίδι και η βροχή όταν στάξει παραπάνω.

Το εκπληκτικό με τις συγκοινωνίες είναι ότι σ΄ αυτές το κράτος δε δείχνει μόνο την αδιαφορία του για τον εργαζόμενο, το συνταξιούχο, το μετανάστη, δηλαδή για όλους αυτούς που θεωρεί προφανώς τελευταίους τροχούς της αμάξης (και απλά κουκιά στις εκλογές όσους είναι ψηφοφόροι), αλλά και για την άρχουσα τάξη. Όχι βέβαια γιατί ο εργοδότης με τη "Μερσεντέ" περιμένει το λεωφορείο, αλλά γιατί η επιχείρησή του υποφέρει όταν δεν υπάρχουν δημόσιες μεταφορές να μετακινήσουν τους υπαλλήλους και τους εργάτες του. Αυτός είναι βασικά ο λόγος που στας Ευρώπας υπάρχουν λογικές δημόσιες μεταφορές. Με δυο λόγια η αδιαφορία των υπευθύνων εδώ έχει φτάσει σε τέτοια απερίγραπτα όρια, που γράφουν στα ... παλαιότατα όχι μόνο τον εργάτη, αλλά και τον καπιταλιστή.

Μόνη μας παρηγοριά οι καλές μπανάνες.

ebooks και τυπογραφία

2009-03-08T23:11:00.000-07:00

Τα βιβλία έχουν μια σχέση με την αισθητική. Σε εποχές που το βιβλίο απευθύνονταν σε πλούσιους ή που το δημιουργούσαν άνθρωποι με πολύ ελεύθερο χρόνο (π.χ. καλόγεροι) η σχέση ήταν πιο έντονη. Όταν απευθύνεται στις μάζες, οι εκδόσεις γίνονται πιο φτηνές. Η τεχνική και η τεχνολογία άλλοτε βελτιώνουν την αισθητική του βιβλίου κι άλλοτε την βλάπτουν. Η εισαγωγή ηλεκτρονικών μεθόδων αρχικά υπήρξε μάλλον αρνητική, επειδή προσπάθησε να αντικαταστήσει παραδοσιακές τεχνικές βασισμένες στο μέταλλο και στο μελάνι που είχαν φτάσει σε υψηλό επίπεδο τελειότητας. Σήμερα όμως βλέπουμε βιβλία εμφανώς κατασκευασμένα στον υπολογιστή με φόρμα που θα ήταν παλιότερα αδιανόητη και όπου κάθε σελίδα αποτελεί, αν όχι ένα έργο τέχνης, τουλάχιστον το ισοδύναμο μιας καλοσχεδιασμένης αφίσας.

Όλα αυτά βέβαια είναι σε ισχύ όσο η διανομή είναι ακόμη βασισμένη στο χαρτί, όσο δηλαδή διαβάζουμε τα γνωστά μας χάρτινα βιβλία. Όταν αποφασίσαμε να κάνουμε μια προσπάθεια να κόβουμε λιγότερα δέντρα και να διαβάζουμε κείμενα πάνω σε μια οθόνη, η αισθητική έπαθε πάλι μια μικρή πανωλεθρία. Η πρώτη σοβαρή προσπάθεια να αναπαραστήσουμε κείμενο σε ηλεκτρονικά μέσα με ποιότητα ανάλογη εκείνης των χάρτινων μέσων ήταν το PostScript κι ύστερα το PDF.

Πάνω λοιπόν που αρχίσαμε να παίρνουμε μια ανάσα στη σκέψη ότι ποιοτική παράσταση της γραφής είναι δυνατή και ηλεκτρονικά, ήρθαν τα e-readers, αυτά με την ηλεκτρονική μελάνη (e-ink) και την καχεκτική σε μέγεθος οθόνη. Όσο το μέγεθος της οθόνης δεν πλησιάζει προς το κοινό μέγεθος (χάρτινης) σελίδας κειμένου, τόσο είναι απαραίτητη η χρήση ενός format διαφορετικού από το pdf, επειδή απλούστατα συνήθως η σελίδα δε χωράει στην οθόνη. Και εξ αιτίας αυτής της ανάγκης βγήκαν τα διάφορων τύπων e-books με "ρευστό" κείμενο, δηλαδή κείμενο που αναδιατάσσεται στις σελίδες ανάλογα με το μέγεθός τους.

Ο παλιός καλλιτέχνης τυπογράφος δαπανούσε πολλή σκέψη προκειμένου να βρει ποια γραμματοσειρά θα ήταν η καταλληλότερη για το βιβλίο του, πώς θα διατάξει κείμενο και εικόνες πάνω σε κάθε σελίδα χωριστά, πώς τα γράμματα θα είναι σε ιδανικές ανάμεσά τους αποστάσεις, πώς στη σελίδα επάνω δε θα δημιουργούνται περίεργα σχήματα κατά τύχη. Όλα αυτά στο σημερινό e-book χάθηκαν στο δρόμο, άλλοτε γιατί δεν τα υποστηρίζει η τεχνολογία κι άλλοτε γιατί θυσιάζονται για την ταχύτητα παραγωγής του ηλεκτρονικού βιβλίου.

Θα μείνω μόνο σε δύο από τους βαθύτερους λόγους αυτών των απωλειών: Ο ένας είναι ότι η αυτόματη διάταξη μιας καλής σελίδας είναι θέμα προς περαιτέρω διερεύνηση. Έχουν γίνει πολλές καλές προσπάθειες, ιδιαίτερα από τον κόσμο που δουλεύει στην ανάπτυξη ιστοσελίδων. Ωστόσο πίσω από το γενικό πρόβλημα κρύβονται κάμποσα υψηλής υπολογιστικής πολυπλοκότητας βασικά προβλήματα. Ο δεύτερος είναι η ταχύτητα. Όταν για τη στοιχειοθεσία ενός παραδοσιακού βιβλίου χρειάζεται χρόνος της τάξης μεγέθους του μήνα, χρόνος μερικών ημερών για την καλλιτεχνική του επιμέλεια μπορεί άνετα να διατεθεί με μικρή ποσοστιαία αύξηση του κόστους. Όταν όμως ο χρόνος αυτός πέφτει σε λίγες ώρες, πόσος να διατεθεί στην αισθητική;

Θα μου πείτε πρόκειται για μια ακόμη φορά για παιδικές ασθένειες μιας νέας τεχνολογίας. Ας το ελπίσουμε.

e-readers

2009-01-26T01:08:00.000-08:00

Το μέλλον του βιβλίου οπωσδήποτε βρίσκεται στην ηλεκτρονική διανομή και αποθήκευση. Ωστόσο οι σημερινοί e-readers είναι δυστυχώς ακατάλληλοι για επαγγελματική χρήση (περιλαμβανομένης της φοιτητικής ή μαθητικής) για μια σειρά από λόγους, που έχουν κυρίως να κάνουν με την ανωριμότητα της σημερινής τους τεχνολογίας.

Ο σημερινός e-reader με την τεχνολογία της ηλεκτρονικής μελάνης είναι μια συσκευή με πολλά προβλήματα:

- Το πιο πρόσφατο απ' αυτά είναι ότι είναι πιο ακριβός από τα λεγόμενα netbooks, δηλαδή φτηνούς φορητούς υπολογιστές νέας γενιάς που προσφέρουν πολύ περισσότερα από μια συσκευή ανάγνωσης.

- Έχουν πολύ μικρή οθόνη. Ένα μέσο συνηθισμένο μέγεθος σελίδας που καλύπτει βιβλία και περιοδικά (όχι εφημερίδες) είναι το Α4. Το μέγεθος οθόνης των συσκευών που διατίθενται σήμερα στην αγορά είναι μόνο Α5 ή και μικρότερο. Η διαγώνιος των Kindle και Sony reader είναι 6 ίντσες, το iRex Iliad έχει οθόνη με διάσταση κοντά στο Α5 και μόνο το τελευταίο βελτιωμένο μοντέλο της iRex (που όμως πωλείται σε τιμή φορητού υπολογιστή) έχει οθόνη διαγωνίου 10,2 ιντσών. Το αποτέλεσμα της ανεπάρκειας αυτής είναι κουραστικό για τον αναγνώστη. Είναι υποχρεωμένος να βλέπει κάθε φορά ένα μέρος της σελίδας και να κάνει πρόσθετους χειρισμούς για να δει ένα άλλο μέρος.

- Η οθόνη αυτή με τη σημερινή τεχνολογία έχει μια απόχρωση χοντρού χαρτιού περιτυλίγματος κρεάτων, δηλαδή αυτό που λέμε στρατσόχαρτο. Αυτό σημαίνει ότι ο φωτισμός που χρειάζεται είναι ισχυρότερος από το φωτισμό για ένα συνηθισμένο βιβλίο. Επί πλέον η επιφάνεια δεν είναι ματ, όπως το πραγματικό χαρτί. Αν λοιπόν για να επιτύχετε αποτελεσματικό φωτισμό βάλετε ένα φωτιστικό όσο πιο κοντά γίνεται στο e-reader, θα διαπιστώσετε ότι είναι μικρή (και συχνά άβολη) η δυνατή γωνία κλίσης που επιτρέπει αφενός να το διαβάζετε και αφετέρου να φωτίζεται η οθόνη ικανοποιητικά.

- Βασική ενέργεια που μπορεί να κάνει ο αναγνώστης ενός βιβλίου είναι να το "ξεφυλλίσει", δηλαδή να γυρίσει γρήγορα τις σελίδες του προκειμένου να πάρει μια ιδέα του περιεχομένου του. Η γρήγορη αλλαγή σελίδων είναι αδύνατη στους σημερινούς e-readers.

- Η προβολή του κειμένου είναι ασπρόμαυρη (με λίγες αποχρώσεις του γκρι). Παραβλέπω το αισθητικό μέρος για να σημειώσω ότι πολλές φορές το χρώμα έχει λειτουργικό ρόλο. Όταν για παράδειγμα ένα σχήμα έχει μαύρες και μπλε γραμμές, η διάκριση ανάμεσά τους θα εξαφανιστεί.

- Τέλος, το κόστος του ίδιου του βιβλίου μειώνεται χωρίς να μηδενίζεται. Αυτό βέβαια είναι φανερό, αλλά αξίζει ν' αναφερθεί επειδή ορισμένοι νομίζουν ότι μια συσκευή e-reader μπορεί να φορτωθεί με βιβλία με μηδενικό κόστος.

Ελπίζω ότι οι κατασκευαστές αυτών των συσκευών θα μάθουν ελληνικά για να διαβάσουν το blog μου και να τις διορθώσουν.

Το πιο αριστοτεχνικό γλείψιμο

2008-11-16T09:06:00.000-08:00

Έχω ακούσει και διαβάσει πολλά για τα προβλήματα του πανεπιστήμιου. Αλλά ώρες ώρες φυτρώνουν κάποια άρθρα που ούτε λίγο ούτε πολύ το παρουσιάζουν σαν τον κατ' εξοχήν προβληματικό χώρο. Ωστόσο το να πεις ότι σ' ένα χώρο υπάρχει το τάδε πρόβλημα δε σημαίνει τίποτε, αν δεν πεις με ποια συχνότητα αυτό απαντάται. Το να πεις π.χ. ότι ανάμεσα στους καθηγητές υπάρχει νεποτισμός δε σημαίνει πολλά αν δεν αναφέρεις ένα ποσοστό που θα δείχνει ότι το ποσοστό των καθηγητών που είναι παιδιά καθηγητών είναι δυσανάλογα μεγάλο συγκρινόμενο με το ποσοστό των καθηγητών στην κοινωνία. Και τότε ακόμη πρέπει να συνυπολογίσεις ότι τα παιδιά των καθηγητών έχουν καλύτερα ουσιαστικά προσόντα από τα παιδιά άλλων, όπως ακριβώς παλιότερα τα παιδιά των παπουτσήδων ήξεραν από νωρίς τα μυστικά της υποδηματοποιίας κι έμπαιναν στη συντεχνία. Κι αν ζεις σε μια κοινωνία της διαπλοκής πρέπει να ανεβάσεις ακόμη περισσότερο τις ανοχές συγκρίνοντας πρώτα με τα ποσοστά νεποτισμού στους υπόλοιπους χώρους. Ωστόσο δε μ' ενδιαφέρει το συγκεκριμένο πρόβλημα, το ανέφερα απλώς ως παράδειγμα.

Με τον ίδιο, λοιπόν, τρόπο, το να απαριθμήσεις δέκα μαζεμένα προβλήματα του πανεπιστήμιου μπορεί να δημιουργεί εντυπωσιασμό, είσαι όμως φτηνός αν δεν αναφέρεις τη συχνότητα του προβλήματος. Γιατί βέβαια αν πεις ότι οι καθηγητές ή οι δημοσιογράφοι ή οι ιεροκήρυκες είναι λογοκλόποι δε σημαίνει τίποτε, μιας και ανάμεσά τους σίγουρα υπάρχουν μερικοί λογοκλόποι.

Ακούγοντας επομένως την καραμέλα ότι στα πανεπιστήμια δε δέχονται την αξιολόγηση δε μπορώ παρά να γελάσω, και μάλιστα όταν τα σχόλια προέρχονται από πολιτικούς και τον περί αυτούς χώρο της δημοσιογραφίας. Πρώτα πρώτα αυτοί που μιλούν για το θέμα δημιουργούν σκόπιμη σύγχυση ανάμεσα στην αξιολόγηση των διδασκόντων και στην αξιολόγηση της λειτουργίας των ιδρυμάτων. Οι διδάσκοντες ασκούν ένα "επάγγελμα", στο οποίο οι αξιολογήσεις είναι περισσότερες και αυστηρότερες από οποιοδήποτε άλλο. Όσο για τα προγράμματα σπουδών που προσφέρουν τα ιδρύματα, κι εκεί οι αξιολογήσεις δεν ήταν ποτέ σπάνιες ή λίγες, ακόμη κι αν κανείς παραδεχτεί ότι ποτέ δεν είναι αρκετές, μιας και πάντοτε υπάρχει χώρος βελτίωσης.

Ας δούμε τώρα τι γίνεται αντίστοιχα στο χώρο της πολιτικής, απ' όπου προέρχονται κυρίως τα βέλη. Ποιο υπουργείο πέρασε ποτέ από αξιολόγηση; Έχουν οι υπουργοί και οι ανώτεροι υπάλληλοι, και ιδίως οι πρώτοι, τα κατάλληλα προσόντα που απαιτούν οι αρμοδιότητές τους; Ή μήπως δε βλέπουμε καθημερινά ότι στις ηγετικές θέσεις οργανισμών που απαιτούν επιστημονική ικανότητα είναι κοινή πρακτική (όλων των κυβερνώντων κομμάτων) να τοποθετούνται μη ειδικοί;

Ας υποθέσουμε τώρα ότι είσαι "δημοσιογράφος". Είναι το καλύτερο και πιο "επαναστατικό" γλείψιμο προς την εργοδοσία να επιτίθεσαι στο δημόσιο πανεπιστήμιο (με τον φτηνιάρικο τρόπο που εξήγησα στην πρώτη παράγραφο) όταν ξέρεις ότι ο εκδότης σου έχει συμφέροντα στο ιδιωτικό.

The never ending story

2008-10-05T04:39:00.000-07:00

Πριν κάμποσα χρόνια άρχισα να μαζεύω φωτογραφίες και ιστορίες προγόνων. Ο πρωταρχικός σκοπός ήταν η καταγραφή, να μη χαθεί για πάντα η πληροφορία. Πολλές ιστορίες χάθηκαν, ίσως ανεπιστρεπτί, μαζί με κάποιους που τις είχαν ζήσει ή τις είχαν ακούσει. Γι' αυτό όποιος ασχολείται μ' αυτά δεν πρέπει να αναβάλλει. Ίσως αυτοί που είναι μαζί του σήμερα και τους νομίζει περίπου παντοτινούς πάψουν να υπάρχουν. Τέλος πάντων.

Έγραφα, λοιπόν, αυτή την ιστορία. Την έβαζα σ' ένα αρχείο, σ' ένα pdf, την κρέμαγα σε μια ιστοσελίδα που ήξεραν οι πιθανοί ενδιαφερόμενοι. Ύστερα όλο και κάτι έβρισκα να προσθέσω, αλλά και κάτι να διορθώσω. Πού θα τέλειωνε αυτή η υπόθεση, πότε θα γινόταν το κείμενο οριστικό; Αυτό ενώ στην αρχή φαινόταν λίγο ως πολύ σαφές, όσο περνούσε ο χρόνος και οι προσθήκες πλήθαιναν γινόταν όλο και πιο ασαφές.

Θυμάμαι όταν έγραφα το πρώτο μου επιστημονικό άρθρο. Ήταν χειρόγραφο αρχικά, ύστερα περάστηκε σε μια γραφομηχανή. Ύστερα άρχισαν οι διορθώσεις, όχι πολλές, όσες επέτρεπε το μέσο της γραφής. Κι όμως όλο και κάτι έβρισκα. Ευρείας κλίμακας διόρθωση σήμαινε να ξαναγράψεις τη σελίδα, προσέχοντας να αρχίζει και να τελειώνει με τον ίδιο τρόπο όπως πριν, για να μην αναγκαστείς να κάνεις αλλαγές και στις διπλανές. Ο επιβλέπων καθηγητής μου είπε: "Κοίταξε να δεις, κάποτε ένα κείμενο τελειώνει και το παίρνεις απόφαση. Εξ άλλου αν ένα κείμενο είναι τέλειο δίνει την εντύπωση πως δεν είχες άλλη δουλειά να κάνεις." Ευτυχώς υπήρχε προθεσμία, το κείμενο έπρεπε να ταχυδρομηθεί. Όταν μπήκε στο φάκελλο κι αυτός παραδόθηκε στο ταχυδρομείο δεν υπήρχε πια επιστροφή. Μπορούσες αν ήθελες να τον βλέπεις να χάνεται σε μια στίβα από άλλους φακέλλους, στο βάθος πίσω απ' το γκισέ, περίπου όπως μερικοί ανέβαιναν στην ταράτσα στο παλιό αεροδρόμιο κι αποχαιρετούσαν συγγενείς και φίλους που έφευγαν.

Κοντεύει να κλείσει δεκαετία. Το κείμενο δεν έχει γίνει οριστικό. Ίσως αυτό είναι το μέλλον του ηλεκτρονικού κειμένου, να ανανεώνεται διαρκώς. Ακόμη κι αν πεθάνει ο συγγραφέας, δηλαδή αν συνέβαινε ένα γεγονός που φαίνεται σαν αναπόδραστο έσχατο όριο στις ανανεώσεις ενός κειμένου, ίσως θα μπορούσαν να το συνεχίσουν άλλοι. Και τότε πώς ο αναγνώστης θα διαβάσει ένα κείμενο συμμαζεμένο, όπως έχει συνηθίσει ως τώρα; Αν ξεπεράσει αυτήν την "προκατάληψη", πώς θα ξέρει τι να διαβάσει σε κάθε ανανέωση; Βεβαίως υπάρχει η γνωστή λύση απ' την περιοχή του λογισμικού. Κάθε φορά που ανανεώνεται ένα πρόγραμμα, προσφέρεται κατάλογος αναβαθμίσεων. Είναι μια λύση, που όμως στην πράξη καταργεί πια τη δυνατότητα της γραμμικής ανάγνωσης ενός κειμένου, απ' την αρχή προς το τέλος, επειδή αυτό μπορεί πρακτικά να γίνει μόνο στην έκδοση 1.0 του κειμένου. Καταργεί δηλαδή ένα ακόμη "καταχτημένο δικαίωμα" του αναγνώστη. Στη συνέχεια ο ατυχής αναγνώστης πρέπει με κάθε ανανέωση να αναδιατάσσει στο μυαλό του π.χ. τη σειρά των γεγονότων αν πρόκειται για μυθιστόρημα, εκτός αν αποφασίσει να το ξαναδιαβάσει απ' την αρχή.

Η διαρκής ανανέωση φαίνεται σαν ένα ολοφάνερο νέο δικαίωμα του συγγραφέα. Βέβαια ο συγγραφέας κάποιων ειδών κειμένου, όπως για παράδειγμα του λογοτεχνικού, δε φαίνεται για την ώρα να θέλει να το ασκήσει. Ακόμη επικρατεί ο κλασσικός τρόπος έκδοσης, η εκτύπωση πάνω σε χαρτί. Δε θα μπω στο θέμα της σύγκρισης του χαρτιού με το λεγόμενο ηλεκτρονικό χαρτί, δηλαδή την τεχνολογία που προσπαθεί να αντικαταστήσει το τυπωμένο βιβλίο με τους λεγόμενους e-readers. Ας υποθέσουμε όμως ότι αργά η γρήγορα θα περάσουμε σε μια τεχνολογία ανάγνωσης που δε θα βασίζεται στο χάρτινο παγιωμένο κείμενο. Σιγά σιγά οι συγγραφείς θα μπουν στον πειρασμό. Στην αρχή ίσως θα διορθώνουν μόνο, ύστερα θα κάνουν όλο και μεγαλύτερες αλλαγές. Ποια θα είναι τότε η επίσημη έκδοση ενός μυθιστορήματος; Η τελευταία; Και για να πάμε σε μια ακραία περίπτωση, τι θα γίνει αν ένας συγγραφέας απωλέσει μέρος της λογικής του ή αν αλλάξει δραστικά πεποιθήσεις, π.χ. ήταν άθεος κι έγινε χριστιανός, κι αποφασίσει να κάνει μείζονες μεταβολές σ' όλα του τα έργα; Σήμερα το μόνο που θα μπορούσε να κάνει θα ήταν να τα αποκηρύξει.

Μ' άλλα λόγια η σταθερότητα θεωρείται σήμερα βασική ιδιότητα για τα πολλά είδη γραπτού κειμένου. Βεβαίως σ' αυτά δεν περιλαμβάνονται π.χ. οι εγκυκλοπαίδειες. Η σταθερότητα αυτή συμβάλλει στο να θεωρούμε πως αυτά τα κείμενα έχουν ένα είδος ταυτότητας. Μπορεί ένας εκδότης να τα τυπώσει με διαφορετικό font, να βάλει περισσότερες ή λιγότερες ή άλλες εικόνες, αλλά η "ψυχή", το ίδιο το κείμενο, είναι το ίδιο. Κάποια κείμενα σε λίγο φαίνεται ότι θα ζουν με τον κίνδυνο να χάσουν την ψυχή τους, χάριν του δαίμονος της τεχνολογίας.

Μπορούμε όμως να δούμε το ζήτημα κι από μια άλλη οπτική γωνία: Η σταθεροποίηση των ιδεών μέσα από την αποτύπωσή τους σ' ένα σταθερό βιβλίο ήταν μια ευκολία. Λέμε ο Keynes κι εννοούμε την έκδοση του 1936 του συγγράμματος με τίτλο The General Theory of Employment, Interest and Money. Μαζί όμως ήταν και μια απλοποίηση. Ο Keynes ήταν ένας άνθρωπος, αυτό είναι ένα βιβλίο. Στο δεύτερο δεν περιέχονται όλες οι ιδέες του πρώτου. Τι θα είχε γίνει αν ο Keynes έκανε κάθε χρόνο αλλαγές στο κείμενό του; Μια απάντηση είναι ότι θα λέγαμε πια ο Keynes-1940, αλλά πέρα απ' το θέμα μιας απλής ταχτοποίσης των εκδόσεων, δε θα νιώθαμε πιο υποχρεωμένοι να επιμείνουμε στις ιδέες, στην κριτική τους, στους λόγους που τον έκαναν να αλλάζει γνώμη; Με άλλα λόγια, μήπως η αποστέωση των ιδεών σε βιβλία μας κάνει να σκεφτόμαστε λιγότερο τις ίδιες τις ιδέες; Μήπως είναι καιρός να κρατάμε στο μυαλό μας τις ιδέες και όχι τα βιβλία;

Πρόλογος

2008-09-17T23:58:00.000-07:00

Διατηρούσα απ' τον Ιανουάριο του 2006 ένα blog που διέκοψα ξαφνικά μια μέρα του 2008 σβήνοντας ταυτόχρονα όλα τα postings. Είχα γράψει αρκετά για την κατάσταση στον ελληνικό χώρο, ώσπου πήρα ένα σχόλιο από ένα φοιτητή, πιθανότατα φοιτητή μου, ότι τέλος πάντων (το λέω με δικά μου λόγια όπως το θυμάμαι μετά από κάμποσους μήνες) αν ήθελα να κάνω κάτι μπορούσα να αρχίσω απ' το χώρο του πανεπιστήμιου. Βέβαια αυτή είναι μια μεγάλη κουβέντα που δείχνει πόσο αυτός που το 'γραψε είναι ακόμη στη ρομαντική περίοδο των νεανικών χρόνων, εκεί όπου υπάρχει η πεποίθηση ότι μια παρέα από δυο τρεις μπορεί ν' αλλάξει τον κόσμο. Την αντίληψη αυτή σε μια άλλη έκδοση την είχα κι εγώ ίσως τόσο πρόσφατα όσο πριν δέκα χρόνια. Σκεφτόμουν ότι αν ήμουν στη θέση του τάδε, μια θέση ευθύνης σε κάποια περιοχή, θα είχα αλλάξει αυτό κι εκείνο και τ' άλλο. Τα τελευταία χρόνια πήρα μερικές τέτοιες θέσεις, πιο πολύ από περιέργεια να δω τι μπορεί να γίνει. Βέβαια το "σύστημα" κλασσικά δίνει τις θέσεις σ' αυτούς που δρουν κατά τα αναμενόμενα, αλλά γίνονται πού και πού αστοχίες. Ευκαιρίας δοθείσης πάντως δοκίμασα και διαπίστωσα το εξής εκπληκτικό: Τελικά δε μπορείς να πάρεις μια καρφίτσα και να τη μετακινήσεις ένα πόντο.

Δεν ήταν όμως η δίκαιη ή άδικη κριτική ο λόγος που τότε τα 'σβησα όλα, αλλά το ότι ήταν ολοφάνερο πως το blog ανέδιδε μια βαθειά κατάθλιψη για όλα όσα συμβαίνουν σ' αυτόν τον τόπο. Όχι πως δεν του άξιζε του "τόπου", αλλά ανατροφοδοτούσε τη δική μου κατάθλιψη. Θα 'θελα λοιπόν σ' αυτήν την περίοδο να καταφέρω να πω δυο λόγια για θέματα που ίσως ενδιαφέρουν περισσότερους και είναι πιο αισιόδοξα, το λιγότερο ουδέτερα.